كتاب گيلان ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ٣٩
گيلان از اسلام تا عصر حاضر
گيلان از اسلام تا عصر حاضر
گيلان از اسلام تا عصر حاضر
چنان‌كه ديديم مردم گيلان در دوره‌هاى قبل از اسلام كم‌وبيش آزاد و مستقل زندگى مىكردند و با تشكيل پادشاهيهاى كوچك بر سرزمين خود فرمان مىراندند .
بعد از ظهور اسلام و سقوط پادشاهى ساسانيان ، كه سراسر ايران از رود فرات تا رود جيحون و از خليج فارس تا اراضى قفقاز به دست اعراب افتاد ، گيلانيان و ديلميان و طبريان در پناه رشته‌كوههاى البرز به مقاومت قهرمانانه‌اى دست زدند و از ورود تازيان به سرزمينهاى خود جلوگيرى كردند .
قسمتهاى وسيعى از كرانه‌هاى خزر ، مخصوصا گيلان ، در سايه وضع طبيعى و جغرافيائى خود و به نيروى پايدارى و استقامت و دلاورى مردان سلحشور و آزاده خويش تا دو قرن و نيم بعد از حمله اعراب در برابر سيل خروشان لشكر اسلام مقاومت كردند و تن به خوارى و زبونى تسليم ندادند .
رشته‌كوههاى بلند و صعب العبور البرز از يك سو و آبهاى متلاطم درياى خزر از سوى ديگر اين خطه را به صورت دژ جنگى مستحكمى درآورده بود كه ساكنان آن را در مقاومتهاى دليرانه عليه مهاجمان عرب يارى مىكرد . با تمام توانائى و قدرتى كه كشورگشايان عرب در آن زمان داشتند ساكنان كرانه‌هاى خزر مخصوصا گيلان سر به اطاعت آنان فرود نياورده استقلال و آزادى خويش را حفظ كردند .
تا اواسط قرن سوم هجرى يعنى دويست و پنجاه سال پس از ظهور اسلام ، مردم گيلان با آئين جديد آشنائى نداشتند زيرا از زمان حمله اعراب به ايران جنگ و ستيز ميان آنان و اعراب جريان داشت .
ابن حوقل جغرافيادان معروف قرن چهارم هجرى در اثر ارزنده خود