كتاب گيلان ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ٢٦٥
فصل پنجم سير تحول مذاهب در گيلان
فصل پنجم سير تحول مذاهب در گيلان
فصل پنجم سير تحول مذاهب در گيلان
از تحقيقاتى كه تا زمان ما انجام يافته است چنين نتيجه مىشود كه انسان ابتدا معتقد به وجود خدايان مختلف بوده و پس از طى مراحلى چند به پرستش خداى يگانه پرداخته است . مردم گيلان نيز بدون شك از اين قاعده كلى مستثنى نبوده‌اند . از آنچه هردوت ، گزنفون ، پلوتارك ، سيسرون و ساير مورخان و محققان باستانى نوشته‌اند چنين برمىآيد كه ساكنان ايران و سرزمينهاى مجاور و اطراف آن در قرن ششم قبل از ميلاد و شايد مدتها پيش از آن به خدايان هند و آريائى يعنى به نيروهاى طبيعت ايمان و اعتقاد داشتند و روشنائى و خورشيد و ماه و زمين و باد و ساير مظاهر طبيعت را مورد پرستش قرار مىدادند . آنها قبل از ظهور زرتشت و مدتها پس از ظهور وى تابع خدايان طبيعت بودند .
پروفسور ج . ه . ايليف در كتاب ميراث ايران مىنويسد : « آرينهاى ايران قبل از آن‌كه يك امپراطورى جهانى شوند مشرك بودند و خدايان متعددى را كه مظاهر نيروهاى طبيعت از قبيل خورشيد ، آب ، آتش ، طوفان ، باد و ماه بودند مىپرستيدند . . . مراحلى كه ايرانيان در طى مهاجرتها پرستش خدايان متعدد را ترك گفتند نامعلوم است . » « 1 »
ساير محققان نيز در تحقيق راجع به مذهب ايرانيان عهد باستان به همين نتيجه رسيده‌اند . مترجم فارسى ونديداد در مقدمه‌اى كه بر اين اثر نوشته است در مورد عقايد مذهبى ايرانيان عهد باستان و چگونگى تغيير و تحول باورهاى
( 1 ) . ميراث ايران ، مقاله ايران و دنياى قديم به قلم پروفسور ايليف ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، تهران 1336 ، صفحه 42 .