كتاب گيلان ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ١٨٦
ماده نهم - حفظ الصحه
پس از آن‌كه نهضت جنگل گسترش يافت تعدادى از افسران براى تربيت افراد و تعليم فنون نظامى به آنها استخدام شدند . هدف جنگليها ابتدا عبارت بود از اخراج نيروهاى بيگانه ، برقرارى امنيت و رفع بىعدالتى و مبارزه با خودكامگى و استبداد . اما پس از آن‌كه نهضت جنگل پاگرفت در سال 1299 كنگره‌اى در كسما تشكيل شد و جنگليها در اين كنگره مشى آينده خود را بر مبناى اصول سوسياليسم برگزيدند و مرامنامه‌اى به شرح زير تدوين و تصويب كردند :
آسايش عمومى و نجات طبقات زحمتكش ممكن نيست مگر به تحصيل آزادى حقيقى و تساوى افراد انسانى بدون فرق نژاد و مذهب در اصول زندگانى و حاكميت اكثريت به واسطه منتخبين ملت . پيشرفت اين مقاصد را فرقه اجتماعيون به مواد ذيل تعقيب مىنمايند :
ماده اول - مردم و قوه مقننه
ماده اول - مردم و قوه مقننه
1 - حكومت عامه و قواء عاليه در دست نمايندگان ملت جمع خواهد شد .
2 - قواى مجريه در مقابل منتخبين مسئول بوده و تعيين آنها از مختصات نمايندگان متناوب ملت مىباشد .
3 - كليه افراد بدون فرق نژاد و مذهب از حقوق مدنيه بطور مساوى بهره‌مند خواهند بود .
4 - آزادى تامه افراد انسان در استفاده كامل از قواء طبيعى خود .
5 - الغاء كليه شئون و امتيازات .
ماده دوم - حقوق مدنيه
ماده دوم - حقوق مدنيه
6 - مصونيت شخص و مسكن از هرنوع تعرض و حريت و اقامت و مسافرت .
7 - آزادى فكر ، عقيده ، اجتماعات ، مطبوعات ، كار ، كلام ، تعطيل .
8 - هريك از افراد ملت كه به سنّ شصت سالگى برسد از طرف حكومت حقوق تقاعد خواهد گرفت و در مقابل آن ترويج ادبيات و اصلاح اخلاق جماعت را عهده‌دار خواهد بود .
9 - تساوى زن و مرد در حقوق مدنى و اجتماعى .
ماده سوم - انتخابات
ماده سوم - انتخابات
10 - انتخابات بايد عمومى و متناسب مساوى و مستقيم باشد .
11 - هريك از افراد 18 ساله حق انتخاب كردن و 24 ساله حق انتخاب كردن و انتخاب شدن را دارا هستند .
ماده چهارم - اقتصاد
ماده چهارم - اقتصاد
12 - منابع ثروت از قبيل خالصجات ، رودخانه‌ها ، مراتع ، جنگلها ، درياها ، معادن ، طرق و شوارع و كارخانجات جزء علاقه عمومى است .
13 - مالكيت اراضى با ملاحظه تأمين معيشت عمومى تا حدى تصديق مىشود كه حاصل آن عايد توليدكننده شود .
14 - ممنوع بودن انحصار و احتكار ارزاق و سرمايه .
15 - تبديل مالياتهاى غيرمستقيم به مستقيم تدريجا .
ماده پنجم - معارف ، روحانيت ، اوقاف
ماده پنجم - معارف ، روحانيت ، اوقاف
16 - تعليمات ابتدايى براى كليه اطفال مجانى و اجبارى است .
17 - تحصيلات متوسطه و عاليه براى اطفالى كه استعداد داشته باشند مجانى و حتمى است .
تبصره - محصلين در انتخاب هرفنى از فنون آزادند .
18 - انفكاك روحانيت از امور سياسى و معاشى .
19 - ديانت چون از عواطف قلبيه است بايد مصون از تعرض باشد .
20 - ضبط و اداره كل اوقاف در دست عامه و تخصيص عوايد آنها به مصارف عمومى و امور خيريّه و صحيّه و تأسيس كتابخانه‌هاى عمومى .
ماده ششم - قضاوت
ماده ششم - قضاوت
21 - قضاوت بايد سريع و مجانى باشد .
22 - تبديل تنبيهات به اصول تكديرى .
23 - حبس مقصرين به اعمال شاقه بايد به مدرسه و دار التربيه اخلاقى تبديل شود .
ماده هفتم - دفاع
ماده هفتم - دفاع
24 - ورزش و مشق نظامى براى مدارس ابتدايى و متوسطه اجبارى است .
25 - براى تحصيل فنون نظام ، مدارس عاليه تأسيس خواهد شد .
26 - در مقابل تهاجمات ضد اصول اجتماعى و تجاوزات كشورستانى ، دفاع از وظايف عمومى و اجبارى است .
ماده هشتم - كار
ماده هشتم - كار
27 - ممنوع بودن كار و مزدورى براى اطفالى كه سنشان به 14 سال نرسيده .
28 - برانداختن اصول بيكارى و مفتخوارى به وسيله ايجاد مؤسسات و تشكيلاتى كه توليد كار و شغل مىنمايند .
29 - ايجاد و تكثير كارخانجات با رعايت حفظ الصحه كارگران .
30 - تحديد ساعات كار در شبانه‌روز منتها به 8 ساعت . استراحت عمومى و اجبارى در هفته يك روز .
ماده نهم - حفظ الصحه
ماده نهم - حفظ الصحه
31 - تأسيس دار العجزه و مريضخانه‌هاى عمومى و مجانى .
32 - رعايت نظافت و حفظ الصّحه در مجامع و منازل و مطبخها و حمامها و كارخانجات و غيره .
33 - انتشار قوانين صحّى در بين عامه .
34 - جلوگيرى از امراض مسريّه و مسكرات . منع استعمال افيون و ساير مواد مخدره .