كتاب گيلان ( فارسى ) — الجزء ٢، الصفحة ١٧
فصل اول گيلان از پنج هزار سال پيش تا امروز
فصل اول گيلان از پنج هزار سال پيش تا امروز
فصل اول گيلان از پنج هزار سال پيش تا امروز
سرزمينها و شهرها و آباديها همانند انسانها هستند ؛ برخى شاد و خرم و پر ثمر و خوشبخت و برخى ديگر افسرده و بىثمر و خشك و قفر ، با نشانه‌ها و آثارى از فقر و نكبت . آنها نيز تولدى و سرنوشتى دارند و دوران زندگى را همراه با تمام حوادث و اتفاقات نيك‌وبد مىگذرانند . زمانى به دنيا مىآيند و هنگامى نيز به كام نيستى فرومىروند . بنا و آبادانى آنها آغاز زندگى يا تولد است و ويرانى و زوالشان از مرگ و نيستى خبر مىدهد .
سرزمين شاداب و خوشبخت گيلان نيز ناچار تولدى داشته و پس از تولد زندگانى را با تمام ماجراهاى آن آغاز كرده است . مىخواهيم زمان آن را مشخص كنيم ؛ كتابهاى تاريخ را ورق مىزنيم ؛ ماجراى تولد او در تاريخ نيست ؛ چه عمر او از تاريخ بسى طولانىتر است ؛ به ماقبل تاريخ مىرويم ؛ در افسانه‌ها و اساطير جستجو مىكنيم ؛ آنچه مىيابيم گنگ و تاريك و آميخته با اغراق است . براى باور كردن آنها انسان بايد از نظر سادگى ضمير و شناخت و آگاهى بر امور هستى همچون نياكان خويش در دوره‌هاى باستانى باشد . اين‌بار از باستانشناسان يارى مىجوئيم و حاصل كاوشهاى آنان را بررسى مىكنيم .
آنها با كمك آثار و علائم و نشانه‌هائى كه از دل خاك بيرون كشيده‌اند ما را به هزارها سال پيش بازمىگردانند ؛ گرچه يافته‌هاى باستانشناسان بسان مشعلى فروزان راه‌هاى طولانى و تاريك تاريخ را تا اعماق چند هزار سال روشن مىسازد اما اين راه هرگز به پايان نمىرسد و ناچار اين حقيقت را بايد بپذيريم كه براى تولد گيلان تاريخى نمىتوان معين كرد .
پيدايش گيلان در نهايت به زمانى بازمىگردد كه درياها پديد آمدند ، زمانى كه آبهاى باران دره‌هاى عميق را تبديل به درياها كردند و در رطوبت آب درياها