شرح كفاية الأصول — الجزء ١، الصفحة ٣٤

أمر دوم : وضع

أمر دوم : وضع

أمر دوم : وضع

تعريف ، منشأ و اقسام وضع مصنّف در اين عبارت به سه مطلب اشاره دارد :

1 - تعريف وضع

وضع ، يك نحوه اختصاص و ارتباط خاصّى بين « لفظ » و « معنى » است .

2 - منشأ وضع

وضع ، منشأ و سببى دارد كه يكى از دو امر زير است :

الف : جعل : يعنى واضع ، يك لفظ را براى يك معنايى اختصاص داده است .

ب : كثرت استعمال : يعنى لفظ در معنايى زياد استعمال شود به گونه‌اى كه خودبخود سبب ايجاد اين ارتباط ويژه بين لفظ و معنا شده باشد .

نتيجه : وضع ، ذاتى نيست ، يعنى مثل ارتباط آتش و حرارت يا خورشيد و نور نمىباشد .

3 - اقسام وضع

مصنّف در اينجا به دو تقسيم اشاره دارد . در تقسيم اوّل چنين مىگويد : از منشأ وضع ، معلوم مىشود كه مىتوان وضع را به دو گونه تقسيم نمود :

1 - وضع تعيينى يا تخصيصى كه همان وضع جعلى از سوى واضع است .

2 - وضع تعيّنى يا تخصّصى كه در اثر كثرت استعمال ، حاصل مىشود .

ثمّ إنّ الملحوظ . . .

مصنّف در تقسيم دوّم وضع ، دو جهت را مورد ملاحظه قرار مىدهد :

1 - جهت ثبوت و امكان عقلى .

2 - جهت اثبات و امكان وقوعى .

مصنّف در متن مذكور ، به جهت اوّل ، نظر دارد و مىگويد :

وضع در عالم ثبوت و تصوّر ، يعنى از جهت امكان عقلى ، بر چهار قسم است :