شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٤

حدود حرم از سمت طائف بر جادهء عرفه از راه نَمِرَه

نووى كه انگشت را سه جو دانسته ، اشتباه مىكند و ذرع مورد اشارهء او ، ذرع آهنى است كه در اندازه‌گيرى پارچه در مصر و مكّه امروزى متداول است و اندازهء آن هفت هشتم ( 78 ) ذرع ( دستى ) است . گروهى از هم مذهبان ما نيز ذرع دستى را در نظر گرفته و اندازهء آن را با جوهاى متوسط و كنار هم چيده شده ، به دست داده‌اند و به همان صورت شده كه محبّ طبرى و همفكران وى گفته‌اند و اين اندازه‌گيرىها در حضور خودم صورت گرفت .

حدود حرم از سمت طائف بر جادهء عرفه از راه نَمِرَه

حدود حرم از سمت طائف بر جادهء عرفه از راه نَمِرَه

از ديوار باب بنىشيبه تا عَلَمَين كه هر دو نشان‌هاى حد حرم از سمت عرفه است ، سى و هفت هزار و يكصدوده ذرع و يك هفتم ذرع با مقياس ذرع دستى است و بر حسب ميل ، عبارت از ده ميل و سه پنجم ميل و يك پنجم يك هفتم يك دهم ميل به اضافهء يك هفتم ذرع ( ( 110 * 17 * 15 ) + 35 + 10 ميل به اضافه 17 ذرع ) است و اين بنا بر نظرى است كه ميل را سه هزار و پانصد ذرع مىگيرد . و اين فاصله را بايد در مورد حدود حرم ، در نظر گرفت ؛ زيرا نسبت به آن توافق بيشترى وجود دارد و از شهرت افزونترى هم برخوردار است ؛ چرا كه اگر ميل را دو هزار ذرع بگيريم ، فاصلهء آن حدود يك ميل از آنچه فعلًا شهرت دارد ، بيشتر مىشود . همچنين اگر اين نظر را بپذيريم كه ميل شش هزار ذرع است ، اين فاصله از آنچه مشهور است ، به حدود نصف كاهش مىيابد و پذيرش اين دو قول جدّاً دشوار است ؛ زيرا به افزايش يا كاهش زياد مىانجامد ، ولى در نظر گرفتن برابرى ميل با سه هزار و پانصد ذرع ، اگر چه خالى از اشكال نيست . ولى نتيجه‌اى كه به دست مىآيد نزديك به رقم مشهور است و از آنجا كه - بنا بر نقل ابن‌عبدالبرّ - اين برابرى درست‌ترين نظرها در اندازهء ميل است ، صحت نظر نيز مورد تأكيد قرار مىگيرد .

البته نظرى را كه ما دربارهء حدود حرم ترجيح داديم ، با كاهش و افزايشى كه نسبت به قول مشهور دارد ، دچار اختلال نمىشود ؛ زيرا اين كاهش يا افزايش اندك است و نيز چه بسا برخاسته از نحوهء گرفتن ميل يا به خاطر پستى و بلندى زمين و يا به دليل در نظر