فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٨
اتاق
فيروز . و رهنما و هادى . وا . غربال . و اسباب صافى شكر .
اپسان
اپسان
(
aps n
) ا . پ . سنگ فسان كه بدان تيغها تيز كنند .
اپشك
اپشك
(
apcak
) ا . پ . شبنم .
اپغده
اپغده
(
epqade
) ص . پ . بيهوده و احمق و مهمل و شوريده و كم‌عقل .
اپكانه
اپكانه
(
apk ne
) ا . پ . سقط جنين و افتادن بچهء نارسيده از شكم مادر .
اپميد
اپميد
(
epmid
) ا . پ . آهن قلبه . و يوغ گاو .
اپيرش
اپيرش
(
apirac
) ا . پ . ميدان اسب‌دوانى .
اپيرك
اپيرك
(
epayrak
) ا . پ . رنگ سربى .
و ا خ . نام جزيره‌اى .
اپيرنداخ
اپيرنداخ
(
apirand x
) ا . پ . تيماج و سختيان .
اپيز
اپيز
(
apiz
) و
اپيزه
اپيزه
(
apize
) ا . پ . ظرف و آوند . و آفتابه . و كوزه و دول خميده‌اى كه با آن آب مىكشند .
اپيكا
اپيكا
(
apik
) ا پ . - مأخوذ از فرانسه - ريشهء دوائى كه جهة قى استعمال مىكنند و از برزيل ينگى دنيا مىآورند .
اپيون
اپيون
(
apyun
) ا . پ . افيون و ترياك و مهانل و مهانول .
ات
ات
(
at
) ضمير متصل مخاطب كه به آخر اسم ملحق مىشود و چون اسم به هاى غير ملفوظ منتهى شده باشد الف آن برقرار خواهد بود .
مانند خانه‌ات و گرنه الف را در درج ساقط نموده بجايش فتحه مىآورند مانند كتابت و دوستت و اگر در آخر اسم الف ساكن بود الف ات را به ى بدل مىكند مانند خدايت .
ات
ات
(
att
) م . ع .
اته
اته
(
attahu
) اتّا و ماتة ( از باب نصر ) : غالب شد او را به حجت . و ات راسه : شكست سر او را .
اتا
اتا
(
at
) ع . ج اتاوة .
اتا
اتا
(
at
) و (
et
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پدر .
اتاء
اتاء
(
et '
) م . ع . اتت الماشية اتاء ( از باب نصر ) : برآمد نماى ماشيه يعنى بچه و يا شير آن بيفزود . و اتت النخلة و الشجرة اتوا و اتاء : برآمد بار خرما بن و درخت .
و يا ظاهر شد صلاح آن . و يا بسيار گرديد بار آن .
اتاء
اتاء
(
et '
) ا . ع . هر چيز .
اتاء
اتاء
(
at '
) ا . ع . هر آنچه در جوى آب افتد از قبيل چوب و برگ .
اتاء
اتاء
(
at '
) و (
et '
) ا . ع . عطش و تشنگى .
و درآمد هر چيز از حبوب و از بار خرما بن .
و نماى بچهء شتر و گاو و جز آن . و نماى شير آنها . و قولهم كم اتاء ارضك يعنى چند است حاصل زمين تو .
اتاء
اتاء
(
ett '
) م . ع . وعده پذيرفتن .
اتاب
اتاب
(
et b
) م . ع . اتابه اتابا : با وى كرد كارى را كه از آن شرم دارد . و خشمناك گردانيد او را . و برگردانيد او را از حاجت وى برسوائى .
اتآب
اتآب
(
ette b
) م . ع . رسوا گرديدن .
و شرمنده شدن .
اتاب
اتاب
(
et b
) ع . ج اتب .
اتابك
اتابك
(
at bak
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پدر بزرگ . و لله و ادب آموز . و امير بزرگ .
و اميرى كه بجاى پدر باشد . و نگهبان و حامى و استاد و معلم . و چوبى كه وقت خم دادن كمان در زه درآورده بكمان بندند تا راست نگردد .
و ا خ . لقب سعد زنگى پادشاه شيراز - گويند شبى سلطان سنجر در حالت مستى سعد زنگى را كه استاد و لله و معلم او بود پادشاهى بخشيد .
پس از وفات سلطان همين‌كه سعد زنگى پادشاه شد خود را بلقب قديم كه اتابك بوده مىخواند و لفظ پادشاه بر برادرزادگان سلطان مقرر گردانيد . و اتابك اعظم : از القاب وزير اول و صدر اعظم مىباشد .
اتاة
اتاة
(
at t
) ا خ . ع . نام زنى از قبيلهء بكر بن وائل . و نام كوهى . و در هر دو معنى غير منصرف است .
اتات
اتات
(
at t
) ا . ع . - مأخوذ از تركى - حشمت و شوكت و جلال و عظمت و بزرگوارى .
اتاحة
اتاحة
(
et hat
) م . ع . تقدير كردن يق اتاحه الله و اتاح له الشيئى .
اتاد
اتاد
(
et d
) ا . ع . رسنى كه بر پاى ماده گاو وقت دوشيدن بندند .
اتاده
اتاده
(
et deh
) ا . پ . باج‌گزار و اهل ذمه . و رشوه دهند .
اتار
اتار
(
et r
) م . ع . اتارته البصر و اليه اتارا . پيروى كردم او را و در پى وى نگران ماندم . و اتاره بالعصا : زد او را بچوبدستى . و اتار اليه النظر : تيز نگريست بسوى وى .
اتارة
اتارة
(
et rat
) م . ع . بازگردانيدن كسى را پس از بار ديگر يق اتاره اتارا . و نيز بيم كردن يق فلان يتار على ان يؤخذ . و اترت النظر الى فلان : تيز نگريستم فلان را .
اتازونى
اتازونى
(
et zuni
) ا خ . پ . - مأخوذ از فرانسه - ممالك متحدهء امريكا .
اتاسة
اتاسة
(
et sat
) م . ع . باطل كردن قول .
على عليه السلام : لا يتسنهم عن ذلك اى لابطلن قولهم .
اتاعة
اتاعة
(
et at
) م . ع . قى كردن . و اتاع القئ : اعادهء قى نمود .
اتاق
اتاق
(
et q
) م . ع . اتاق الحوض :
پر كرد آن حوض را از آب . و كذلك اتاق الاناء . و اتاق القوس : تمام كشيد آن كمان را .
اتاق
اتاق
(
ot q
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - خانه و دار . و خيمه و چادر .