فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩
ابتكار
عجله براى مسلح شدن از جهت حملهء ناگهانى .
و يك مرتبه اشك سرازير شدن . و پيشى گرفتن كسى را .
ابتداع
ابتداع
(
ebted '
) م . ع . تازه به چنگ آوردن . و اختراع كردن . و نو بيرون آوردن .
و اهل بدعت شدن .
ابتداه
ابتداه
(
ebted h
) م . ع . ابتده الشعر :
ناانديشيده شعر خواند و بديهه شعر خواند .
ابتدائى
ابتدائى
(
ebted i
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب به ابتدا و نخستين . و هر چيز شروع شده . و هر چيزى كه ابتدا بايد به آن شروع نمود .
ابتذاذ
ابتذاذ
(
ebtez z
) م . ع . حق خود را گرفتن .
ابتذال
ابتذال
(
ebtez l
) م . ع . در باختن و نگاهداشتن چيزى . و باد روزه و جامهء خود را .
ابتذال
ابتذال
(
ebtez l
) ا . ع . دويدن اسب يق فرس له ابتذال يعنى اسبى است كه داراى دويدن است و براى هنگام ضرورت آن را نگاه داشته‌اند .
ابتذال
ابتذال
(
ebtez l
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بىاعتبارى و بىقدرى و پستى . و خانه‌نشينى .
ابتر
ابتر
(
abtar
) ص . ع . دم‌بريده . و بىاولاد و بىخليفه . و مفلس و فقير و بىچيز و زيان‌كار .
وا . پلنگ . و توشه‌دان . و دلوبىگوشه . و كار بىخير . و يك قسم مار گزنده كه دمش كوتاه است .
و گورخر . و بنده . و باصطلاح عروض ضرب چهارم از مثمن متقارب و دوم از مسدس مديد كه مشتمل بر حذف و قطع باشد .
ابتراء
ابتراء
(
ebter '
) م . ع . تراشيدن مانند تير .
ابتراد
ابتراد
(
ebter d
) م . ع . با آب سرد غسل كردن . و آشاميدن آب سرد جهت خنك شدن و فرونشستن حرارت .
ابترار
ابترار
(
ebter r
) م . ع . جدا ايستادن از رفقاى خود .
ابتراض
ابتراض
(
ebter z
) م . ع . اندك برآمدن آب از چشمه .
ابتراك
ابتراك
(
ebter k
) م . ع . تند دويدن و نيك شتافتن . و گرفتن و گذاشتن در زير سينهء خود . و با سينه به روى زمين خوابيدن . و به زانو نشستن در كارزار . و بسيار باريدن و پى هم باريدن . و ابترك فى عرضه و على عرضه : عيب كرد در ناموس او و دشنام داد . و ابترك الصيقل : مايل شد صيقل‌گر بسوى مصقله .
ابتران
ابتران
(
abtar ne
) ا . بصيغهء تثنيه . ع . گور خر و بنده .
ابتزاز
ابتزاز
(
ebtez z
) م . ع . به زور گرفتن .
و ربودن . و غارت كردن .
ابتزال
ابتزال
(
ebtez l
) م . ع . بزل كردن مانند بول بيرون آوردن . و شكفتن غنچه . و سوراخ كردن خيك پر آب . و شكافته شدن . و ابتزل الخمر : در آوند شراب سوراخ كرده بر آورد آن را .
ابتزام
ابتزام
(
ebtez m
) م . ع . سبقت كردن يق ابتزم اليوم كذا .
ابتسار
ابتسار
(
ebtes r
) م . ع . گشن دادن خرما بن پيش از وقت . و جهيدن شتر نر بر شتر ماده بدون ميل و رغبت آن . و خواستن حاجت پيش از وقت . و گرفتن تازهء چيزى را . و بخواب رفتن پاى كسى . و ابتسر لونه : متغير گرديد رنگ او
ابتسال
ابتسال
(
ebtes l
) م . ع . مزد گرفتن .
ابتسام
ابتسام
(
ebtes m
) م . ع . اندك خنده كردن و شكفتن .
ابتشاك
ابتشاك
(
ebtec k
) م . ع . بريده شدن .
و هتك حرمت كردن . و دروغ بافتن .
ابتضاض
ابتضاض
(
ebtez z
) م . ع . از بيخ بر كندن . و قاصر شمردن .
ابتضاع
ابتضاع
(
ebtez '
) م . ع هويدا شدن . و بند شدن خوى و عرق .
ابتطان
ابتطان
(
ebtet n
) م . ع . بچه گرفتن از ناقه .
ابتع
ابتع
(
abta '
) ص . ع . قوى و سخت مفاصل ج : تبع (
tob '
) و ابتعون (
abtauna
) . و رسغ ابتع بند دست پرگوشت . و در تأكيد گويند جاؤا كلهم اجمعون اكتعون ابصعون ابتعون كه همه از اتباع « اجمعون » اندو بدون ذكر آن مذكور نشوند و بعد از ذكر اجمعون در تقديم و تأخير همه برابرند . و نيز گويند جائت النساء كلهن جمع (
jomao
) كتع بصع بتع . و جائت القبيلة كلها جمعاء (
jam'ao
) كتعاء بصعاء بتعاء . ترتيب فوق مختار است نه لازم و چيزى كه لازم است آنست كه لفظ كل را مقدم آورده صيغه‌اى مناسب مقام از مادهء جمع بياورند و بعد از آن باقى را هرطور كه خواهند مذكور سازند و همه در اعراب تابع متبوع خود خواهند بود .
ابتعاث
ابتعاث
(
ebte s
) م . ع . برانگيختن . و فرستادن كسى را . و بيدار كردن .
ابتعاق
ابتعاق
(
ebte q
) م . ع . ناگاه بسخن در آمدن . و سخت فروريختن اثر باران را .
ابتغاء
ابتغاء
(
ebteq '
) م . ع . جستن چيزى را و يا كسى را . و سزاوار بودن يق ما ابتغى لك ان تفعل .
ابتقاع
ابتقاع
(
ebteq '
) م . ع . ابتقع لونه :
متغير گرديد رنگ او .
ابتقال
ابتقال
(
ebteq l
) م . ع . چريدن و چرانيدن سبزه را .
ابتكار
ابتكار
(
ebtek r
) م . ع . ابتكر عليه :
آمد او ار بامداد . و ابتكر الرجل جارية :
برداشت آن مرد بكارت آن دختر را . و ابتكر فلان : در رسيد فلان آغاز خطبه را . و خورد ميوهء اول رسيده را . و ابتكرت المراة :
پسر زاد آن زن در نخستين بار .