فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٣١
بلاتة
الْحَياةَ الدُّنْيا . و اگر بعد آن مفرد واقع شود عاطفه خواهد بود و در اين صورت اگر قبل آن امر باشد چون اضرب زيدا بل عمروا يا جمله موجبه مانند قام زيد بل عمرو ما قبل خود راى مسكوت عنه گرداند و اثبات حكم براى ما بعد خود كند . و اگر قبل آن نفى و يا نهى بود مانند ما قام زيد بل عمرو و لا يقم زيد بل عمرو ما قبل راى به حال خود بگذارد و ضد ما قبل راى براى ما بعد ثابت گرداند . و اجاز المبردان تكون ناقلة معنى النفى او النهى الى ما بعدها و على قوله فيصح ما زيد قائما بل قاعدا و بل قاعد ( بالنصب و الرفع ) و يختلف المعنى . و در نزد كوفيين بعد غير نهى و مانند آن عاطفه نيايد و از اين جاست كه نحو ضربت زيدا بل اياك درست نباشد . و گاه قبل از بل لا زيادت كنند و اين لا بعد ايجاب براى تأكيد اضراب باشد و بعد نفى براى تأكيد ما قبل و نزد بعضى بمعنى رب آيد نحو قوله تعالى : وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ بَلِ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي عِزَّةٍ وَ شِقاقٍ . و قال الاخفش ان بل هاهنا بمعنى ان و قيل بل حرف ناقص و نقصانها مجهول .
و كذلك هل و قدان شئت جعلت نقصانها واوا او ياء و تقول بلو و هلو و قدو او بلى و هلى و قدى و بعضهم يجعل نقصانها مثل آخر حروفها فيد غم فيقول بل و هل و قد ( بالتشديد )
بل
بل
(
ball
) ص . ع . حريص . و آنكه حقوق مردم را از خود بسوگند باطل كند .
و بازدارد . و مرد سخت خصومت جنگجو . و دير دارندهء وام سوگندخوار ستمگار . و ا خ . نام پدر محدثى .
بل
بل
(
ball
) م . ع . بللته بالماء بلا و بلة (
bellatan
) ( از باب نصر ) : تر كردم آن را با آب . و بل فى الارض بلا :
سير كرد در زمين و رفت . و بل رحمه بلا و بلالا : صلهء رحم كرد . و بلك الله ابنا و بابن : روزى گرداند ترا خداى فرزند نرينه . و بلوا الارض : تخم افشاند زمين را . و بل بلولا : نجات يافت و رستگار شد . و بللت به : درآويختم به او . و بل بالشيئ بلا ( از باب ضرب ) : حريص شد بآنچيز . و بل من مرضه بلا و بللا (
balalan
) و بلولا : به گشت از بيمارى و نيكوحال شد . و بلت الريح بلولا : سرد و نمناك گرديد باد .
بل
بل
(
bell
) ا . ع . شفاى از بيمارى . و ص .
مباح يقال هو لك حل و بل . و يا از اتباع است . و قولهم هو بل ابلال يعنى فئه و صاحب ذكاء است . و هو بذى بل :
او چنان دور است كه حالش معلوم نمىشود .
و در آن دوازده لغت ديگر است . مر . بلى (
balli
) .
بل
بل
(
bell
) م . ع . بل رحمه بلا و بلالا ( از باب نصر ) : صلهء رحم كرد .
بل
بل
(
boll
) ع . ج ابل (
aball
) و بلاء (
ball '
) .
بلا
بلا
(
bal
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زحمت و سختى . و اذيت بسيار و رنج . و بدبختى و مصيبت . و آفت . و آزمايش . و بدبختى كه بدون انتظار و بدون سبب و جهت بر كسى وارد آيد . و بلاى سياه :
فتنه و آشوب . و رنج و گزند و محنت . و تعدى و جوز .
بلا
بلا
(
bel
) ا . پ . كلمهء نفى مأخوذ از تازى - يعنى بى و بدون - و چون اين كلمه بر سر اسمى درآورند اسم معين فعل مىگردد مانند بلاتوقف : بدون توقف . و بلاخلاف :
بدون خلاف . و بلاشبهه : بدون شبهه .
و بلاشك : بدون شك . و بلاتشبيه :
بدون تشبيه . و بلاترديد : بىترديد . و بلاتعجب : بدون تعجب . و بلاجهت :
بىجهت . و بلاعوض : بىعوض . و بلافايده . بدون فايده . و مانند آنها .
بلاء
بلاء
(
bal '
) ا . ع . آزمايش بنعمت باشد يا بمحنت . و سختى . و اندوه و غم . و اندوه شاق كه لاغركنندهء جسم باشد .
بلاء
بلاء
(
bal e
) ا . ع . يق نزلت بلاء على الكفار : نازل شد بلا و محنت بر كفار .
بلاء
بلاء
(
bal '
) م . ع . بلاه بلوا و بلاء ( از باب نصر ) : آزمود آن را . و كشف كرد و دريافت حقيقت آن را . و بلوته بخير او بشر : آزمودم آن را در خير و در شر . و بلا الله فلانا بلاء حسنا : آزمود خدا فلان را آزمايش نيكى . و بليت الناقة ( مجهولا ) : بلية گردانيده شد آن ماده‌شتر .
مر . بلية (
baliyat
) .
بلاء
بلاء
(
bal '
) م . ع . بلى الثوب بلى و بلاء ( از باب سمع ) : كهنه گرديد آن جامه .
بلاء
بلاء
(
bel '
) م . ع . اباله و به بالا و بالة و مبالاة و بلاء . مر بالة .
بلاء
بلاء
(
ball '
) ص . ع . - مؤنث ابل - زن بدكار سخت خصومت بىحيا . و بىخير سخت بخيل . ج : بل (
boll
) . و صفاة بلاء : سنگ سخت املس و نرم .
بلاانگيز
بلاانگيز
(
bal - angeyz
) ص . پ .
برانگيزانندهء فتنه . و گزندآور . و بدبخت .
بلابل
بلابل
(
bol bel
) ا . ع . مرد سبك‌گير . ج :
بلابل (
bal bel
) .
بلابل
بلابل
(
bal bel
) ا . ع . سختى اندوه . و وسوسه . و ج بلابل (
bol bel
) و بلبلة (
balbalat
) .
بلابه
بلابه
(
bel be
) ص . پ . نابكار و روسپى و زانى و قحبه . و بدگوى و فحاش . و متملق .
و بد ذات و شرير . و ابن بلابه : ولد الزنا .
بلابه‌كار
بلابه‌كار
(
bel be - k r
) ص . پ . فاجر و شهوت‌پرست . و روسپى و قحبه و زناكار .
بلابيل
بلابيل
(
bal bil
) ع . ج بلبال (
balb l
) .
بلاتة
بلاتة
(
bal tat
) م . ع . بلت بلاتة