فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٢٨
بكروى
كدام يك .
بكر
بكر
(
bakr
) و (
bokr
) ا . ع . شتربچه . و يا شتر جوانه يا شتر پنج‌ساله تا شش ساله . و يا شتر بچهء بسال دويم درآمده تا اينكه دندان نيش افگند . و يا شتر بچهء دو سالهء بسال سيوم درآمده . و يا شتر بچه‌اى كه دندان نيش برنياورده باشد . ج : به كار و ابكر (
abkor
) و بكران (
bokr n
) و بكارة (
bek rat
) و (
bak rat
) . قال ابو عبيد البكر من الابل بمنزلة الفتى من الناس و البكرة بمنزلة الفتاة و القلوص بمنزلة الجاريه و البعير بمنزلة الانسان و الجمل بمنزلة الرجل و الناقه بمنزلة المراة . المثل :
صدقنى سن بكره - بفتح سن و بضم هر دو خوانند - يعنى آگاهانيد مرا بر مكنون خاطر خود و اصل اين مثل اين است كه مردى شترى را بها كرد و از بايعش پرسيد چند ساله است گفت نه ساله در اين اثنا شتر فرار كرده صاحبش هدع هدع گفتن گرفت و اين كلمه را در تسكين شتر كرهء دو سه ساله استعمال مىكنند پس هرگاه مشترى اين كلمه را شنيد گفت :
صدقنى سن بكره . - بفتح سن و بضم هر دو خوانند - يعنى آگاهانيد مرا بر مكنون خاطر خود و اصل اين مثل اين است كه مردى شترى را بها كرد و از بايعش پرسيد چند ساله است گفت نه ساله در اين اثنا شتر فرار كرده صاحبش هدع هدع گفتن گرفت و اين كله را در تسكين شتر كرهء دو سه ساله استعمال مىكنند پس هر گاه مشترى اين كلمه را شنيد گفت :
صدقنى سن بكره .
بكر
بكر
(
bakr
) ا خ . ع . پدر قبيله‌اى . و موضعى در بلاد طى - و به اين معنى بدون الف و لام آيد . و ابو بكر عبد الله بن ابى قحافة : خليفهء اول رضى اللّه عنه . و ديار بكر : از بلاد بين النهرين .
بكر
بكر
(
bekr
) ا . ع . دوشيزه . و در مرد و زن هر دو گويند . ج : ابكار . و زن و ناقه‌اى كه يك شكم بيش نزاده باشد . و اول هر چيز .
و كودك جوان . الحديث : لا تعلموا ابكار اولادكم كتب النصارى . و هر كار نو پيدا كه مانند آن بيشتر نشده باشد . و گاو ماده كه هنوز باردار نشده . و يا گاو مادهء جوان . و ابر بسيار باران و فرزند نخستين مادر و پدر كه پس از وى هنوز ديگر نزاده باشد - يستوى فيه المذكر و المؤنث - و درخت انگور كه پيش از اين بار نياورده باشد . و ضربة بكر : آنكه در يك بار صاف ببرد . الحديث :
كانت ضربات على كرم الله وجهه ابكارا اذا اعتلى قد و اذا اعترض قط .
بكر
بكر
(
bekr
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دوشيزه خواه بزرگ و يا كوچك باشد . و دختر و زنى كه در آن دخول نكرده باشند . و ص . فكر بكر :
تصورى كه پيش از اين در مخيلهء كسى نگذشته باشد . و كار بكر : كار نو كه كسى اقدام در آن نكرده باشد . و مضمون بكر : مضمونى كه پيش از اين كسى نگفته باشد . و بكر پوشيده‌روى و يا بكر مشاطهء خزان : شراب انگورى كه هنوز در خم بود و كسى از آن نخورده باشد .
بكر
بكر
(
bakar
) م . ع . بكر اليه بكرا ( از باب سمع ) : شتابى كرد بسوى او و شتافت .
بكر
بكر
(
bakar
) ا . ع . بامداد پگاه يق سر على فرسك بكرا كما تقول سحرا .
بكر
بكر
(
bakar
) ع . ج بكرة (
bakrat
) و (
bakarat
) .
بكر
بكر
(
bakor
) و (
baker
) ص . ع .
رجل بكر فى حاجته : مرد پگاه‌خيز در حاجت خود .
بكر
بكر
(
bokar
) ع . ج بكرة (
bokrat
) .
بكر
بكر
(
bokor
) ع . ج بكور (
bakur
) و باكور و باكورة .
بكر
بكر
(
bokor
) ا خ . ع . نام قلعه‌اى در يمن .
بكرات
بكرات
(
bakar t
) ج ا خ . ع . كوههاى بلند نزديك بكرة . و پشته‌هاى سياه در راه مكه . و ج ا . حلقه‌هاى چند از حليهء شمشير .
بكرات
بكرات
(
bakar t
) ع ج بكرة (
bakrat
) و (
bakarat
) .
بكران
بكران
(
bokr n
) ا . پ . كنارهء ديگ .
و ته ديگ . و آن مقدارى از طعام كه در تهء ديگ چسبيده و بريان شده باشد . و آن را تهديك نيز گويند .
بكران
بكران
(
bokr n
) ع . ج بكر (
bakr
) و (
bokr
) .
بكران
بكران
(
bekr n
) پ . ج . بكر . و بكران چرج : ستاره‌هاى آسمان . و بكران بهشت : حوريان .
بكران
بكران
(
bakr n
) ا خ . ع . موضعى در ناحيهء ضربة .
بكراوى
بكراوى
(
bakr viy
) ص . ع . منسوب به بنى ابى بكر بن كلاب .
بكرائى
بكرائى
(
bakr i
) ا . پ . ميوه‌اى شبيه به ليموى شيرين و تلخ مزه .
بكرة
بكرة
(
bakrat
) ا . ع . چرخ چاه كه با آن آب كشند . و حلقهء كوچكى از حليهء شمشير .
و ا ج . جماعت يق جائوا على بكرة ابيهم اذا جاء و امعا و لم يتخلف منهم احد . و شتر مادهء جوان . و دختر جوان ج : به كار (
bek r
) . و ا خ . نام چندين آب . و ابو بكرة : نقيع صحابى كه پدرش حارث و يا مسروح بود و در روز طايف از قلعه بر چرخ آويخته به زير آمد ؛ آن حضرت صلى اللّه عليه و آله او را بابو بكرة كنيت كرد .
بكرة
بكرة
(
bakrat
) و (
bakarat
) ا . ع .
چرخ چاه . ج : بكر (
bakar
) و بكرات (
bakar t
) .
بكرة
بكرة
(
bokrat
) ا . ع . بامداد پگاه . يق اتيته بكرة اى باكرا . ج : بكر (
bokar
) .
بكرتان
بكرتان
(
bakrat ne
) ا خ . ع . - بصيغهء تثنيه - . دو كوه چسبيده به زمين مر بنى جعفر را :
بكردار
بكردار
(
be - kerd r
) م ف . پ . بطريقه و برفتار و مانند و مثل .
بكروى
بكروى
(
bakravi
) ا . پ . بكرائى .