فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٢٤
بقع
سخن را . و بقبق الكوز : بانگ كرد كوزه در آب و جز آن .
بقة
بقة
(
baqqat
) ا . ع . پشه . المثل : اصغر من عين بقة . و شپش پهن و سرخ بدبو .
ج : بق (
baqq
) . و زن بسيار اولاد . و ا خ . موضعى نزديك حيره و يا نزديك هيت . و نام زنى - و به اين معنى اخير بدون الف و لام است .
بقت
بقت
(
baqt
) م . ع . بقت الاقط بقتا ( از باب نصر ) : آميخت كشك را .
بقث
بقث
(
baqs
) م . ع . بقث امره بقثا ( از باب نصر ) : درهم آميخت كار خود را . و كذلك بقث طعامه و بقث حديثه .
بقچه
بقچه
(
boqce
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - بغچه و بستهء كوچك و بستا .
به قدر
به قدر
(
be - qadr
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بملاحظه . و به اندازه و بحسب . و موافق . و به قدر احتياج : برحسب حاجت و ضرورت . و به قدر امكان : باندازه‌اى كه ممكن است . و به قدر مراتبش : بر حسب درجاتش و بملاحظهء قابليتش . و به قدر طاقت : باندازهء طاقت و موافق طاقت .
بقر
بقر
(
baqr
) م . ع . بقر الهدهد الارض بقرا ( از باب نصر ) : نگريست آن هدهد موضع آب را پس ديد آن را . و بقر فى بنى فلان :
تفتيش كرد در فرزندان فلان و پى برد بامور ايشان . و بقر الشيئ : شكافت آن چيز را . و گشاده و فراخ گردانيد آن را . و قولهم ابقرها عن جنبيها ( بصيغة الامر ) اى شق بطنها عن ولدها يعنى شكافت خورد شكم آن از بچه‌اى كه در شكم دارد .
بقر
بقر
(
baqar
) ا خ . ع . موضعى نزديك خفان - و لا يدخله الالف و اللام - و ذو بقر :
وادئى . و دعصتا بقر : دو ريگ توده در كرانهء موضع دهنا . و قرون بقر : موضعى بديار بنى عامر . و عين البقر : چشمه‌اى در شهد عكاء . و عيون البقر : ا . انگورى سياه و كلان و گرد و كم شيرينى و اهل فلسطين آن را نوعى از آلو دانند .
بقر
بقر
(
baqar
) ع . ج بقرة (
baqarat
) .
بقر
بقر
(
baqar
) و (
baqr
) م . ع . بقر الرجل
بقرا (
baqaran
) و (
baqran
) ( از باب سمع ) :
فروماندهء بينائى شد آن مرد از ديدن دور . و بقر الكلب بقرا : شگفت داشت سگ از ديدار گاو .
بقر
بقر
(
boqar
) ا . ع . بلا . و دروغ صريح يق جائنا بالصقر و البقر .
بقر
بقر
(
boqor
) ع . ج بقرة (
baqarat
) .
بقرات
بقرات
(
baqar t
) ع . ج بقرة (
baqarat
) .
بقراط
بقراط
(
boqr t
) ا خ . پ . بزرگترين اطباى قديم كه در حقيقت مخترع علم طب بود و در 460 سال قبل از ميلاد مسيح در جزيرهء كوس از بحر الجزاير يونان متولد گرديد و اين حكيم كه با بهمن درازدست پادشاه ايران معاصر بود صيت علمش در بسيارى از عالم پراكنده شده و در آسيا نيز شهرتى عظيم حاصل كرد . و مورخين فرنگ مىنويسند كه در زمان بهمن دراز دست مرگامرگى در لشكر ايران بروز كرد : پادشاه اين حكيم را بدربار خود احضار فرمود و وعدهء بخششهاى فراوان و خلعتهاى شايان داد كه بدربار شاهنشاهى آمده در دفع بيمارهاى لشكرى كوششى بسزا نمايد ، حكيم مفتون به آن بخششها و خلعتها نگشته جواب داد كه شرف من را منع مىكند از امداد و سرپرستى دشمنان وطنم . مصنف مىگويد :
مورخين فرنگ اين مطلب را در تمجيد بقراط مىنويسند ولى من گمان نمىكنم كه از شخص دانشمند بزرگى مانند بقراط چنين مطلبى بروز كند زيرا وطن طبيب و شخص دانشمند همهء روى زمين است و تمام جنس بشر خواه ترك و پارس و يا رومى و زنگى اهل وطن او مىباشند و بايد در مداواى همهء آنها بيك درجه كوشش كند و يقين است اين قبيل نسبتها به اين شخص بزرگوار افتراى محض است .
بقران
بقران
(
boqr n
) ع . ج بقرة (
baqarat
) .
بقرة
بقرة
(
baqarat
) ا . ع . گاو خواه نر باشد و يا ماده . ج : بقر (
baqar
) و بقرات (
baqar t
) و بقر (
boqor
) و بقران (
boqr n
) و بقار (
boqq r
) و ابقور (
obqur
) و بواقر (
bav qer
) و اسم جمع : باقر و بقير (
baqir
) و بيقور (
bayqur
) و باقور و باقورة . و نام پرنده‌اى ابلق و يا خاكسترگون و يا سپيد .
ج بقر (
baqar
) .
بقس
بقس (
baqs
) و بقسيس
(
baqsis
) ا . ع . درختى كه برگ و دانه‌اش مانند مورد و يا مانند شمشاد است .
بقش
بقش
(
baqc
) ا . ع . نام درختى كه به فارسى خوش‌ساى نامند .
بقط
بقط
(
baqt
) ا . ع . قماش و متاع خانه .
بقط
بقط
(
baqt
) م . ع . بقط المتاع بقطا ( از باب نصر ) : گرد آورد آن كالا را . و ضبط نمود آن را . و بقط الرجل : داد به آن مرد بستانى را بر ثلث . و يا ربع . و بقط الشئئ : پراكنده و متفرق نمود آن چيز را .
بقط
بقط
(
baqat
) ا . ع . ثمرى كه در وقت بريدن از خطاى داس بيفتد . و پارهء چيزى . و ا ج .
گروه مردم و جماعت متفرق .
بقطة
بقطة
(
boqtat
) ا . ع . گروه مردم و جماعت پريشان و متفرق .
بقطر
بقطر
(
boqtor
) ا خ . ع . نام مردى .
بقطرية
بقطرية
(
boqtoriyat
) ا . ع . جامه‌هاى سپيد فراخ .
بقع
بقع
(
baq '
) م . ع . بقع بقعا ( از باب فتح ) : رفت يق ما ادرى اين بقع هو : نمىدانم كجا رفت او . و بقعتهم باقعة : رسيد ايشان را سختى و بلا . و نيز بقع : سخت گفتن . و بهتان نهادن كسى را