فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٤
ايضاخ
و نتنعم . و قولهم يوشك الامر ( بصيغهء مضارع ) يعنى شتاب شدن گرفتن آن كار بكسر شين و عامه بفتح شين مىگويند و آن لغتى است مروى .
ايشال
ايشال
(
ic l
) م . ع . اوشل حظه ايشالا :
كم كرد بهرهء او را . و اوشل الماء :
زهنده يافت آب را . و اوشل فلان الفصيل :
داخل كرد سر پستان را در دهان بچه شتر تا مكيدن آموزد .
ايشام
ايشام
(
ic m
) م . ع . اوشم الكرم ايشاما : رنگين شدن گرفت آن انگور . و يا نرم و رسيده و نيكو گرديد . و اوشمت المراة : پستان كرد آن زن . و برآمد پستان آن . و اوشم الشيب فيه : افزون شد پيرى در آن . و اوشم فى عرضه :
عيبناك كرد ناموس آن را و دشنام داد آن را .
و اوشمت الابل : بچراگاه پر گياه رسيدند آن شتران . و اوشم البرق : اندك درخشيد برق . و اوشم فى الشيئ و اليه من البرق و غيره : نگاه كرد در آن چيز از برق و جز آن . و اوشم فلان يفعل كذا :
فلان كردن گرفت آن‌چنان .
ايشان
ايشان
(
ic n
) و (
eyc n
) پ . ضمير جمع از براى ذو العقول حاضر و گاه براى تعظيم در مفرد استعمال كنند و در اين صورت اسم اشاره باشد .
ايشانان
ايشانان
(
eyc n n
) پ . ج ايشان يعنى آنان .
ايشانه
ايشانه
(
ic ne
) ا . پ . جوجهء مرغ خانگى .
ايشه
ايشه
(
eyce
) ا . پ . جنگل و بيشه . و جاسوس . و ص . چاپلوس .
اى شهريار
اى شهريار
(
ey - cahri r
) ا . پ .
روز سىام از ماه‌هاى جلالى .
ايشى
ايشى
(
eyci
) ا . پ . از القاب زنان است مانند بىبى و خاتون و خانم .
ايشيك آغاسى باشى
ايشيك آغاسى باشى
(
icik - q si - b ci
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - رئيس دربار پادشاهى و داروغهء ديوان‌خانه .
ايشيم
ايشيم
(
icim
) ا . پ . شلوار چرمين كه پهلوانان و كشتىگيران مىپوشند .
ايصاء
ايصاء
(
is '
) م . ع . اندرز كردن . و فرض كردن و امر كردن قوله تعالى : يُوصِيكُمُ اللَّهُ اى يفرض عليكم و يامركم . و اوصية :
يعنى وصى گردانيدم آن را كه تصرف كند در مال و عيال و كارهاى من پس از مرگ من . و يق اوصى فلان لفلان بكذا و اوصى فلان الى فلان بكذا يعنى كرد فلان بسوى فلان و برقرار كرد او را در كارهاى خود كه در آنها تصرف كند پس از خودش . و اوصيته بالصلوة يعنى امر كردم آن را به نماز و اوصيته بولده اى استعطفته عليه .
ايصاب
ايصاب
(
is b
) م . ع . اوصب ايصابا بيمار . شد . و اوصبه الله : بيمار گرداند او را خداى ( لازم و متعدى ) . و اوصب على الشيى : مواظب شد بر آن چيز . و اوصب الرجل : فرزندان بسيار آورد آن مرد . و اوصبت الناقة الشحم : بر قرار ماند پيه آن ماده شتر .
ايصاد
ايصاد
(
is d
) م . ع . اوصد ايصادا :
حظيره ساخت . و اوصد الكلب بالصيد :
برآغالانيد سگ را بر شكار . و اوصد الباب : بند كرد آن در را و قفل نمود . و كذلك اوصد الباب ( مجهولا ) : قفل كرده شد در .
ايصاف
ايصاف
(
is f
) م . ع . به حد خدمت رسيدن غلام و كنيز .
ايصاف
ايصاف
(
is f
) ا . ع . خدمتگارى .
ائصال
ائصال
(
e's l
) م . ع . آصلنا ائصالا :
داخل شديم در وقت اصيل كه از بعد از عصر تا مغرب باشد .
ايصال
ايصال
(
is l
) م . ع . اوصلت زيدا البلد ايصالا : رسانيدم زيد را به آن شهر و اوصله : پيوند داد او را .
ايصال
ايصال
(
is l
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - رسانيدگى . و انتقال .
ايصر
ايصر
(
a sar
) ا . ع . رسن كوتاه كه بدان دامن خيمه به ميخ بربندند . و گياه و گليمى كه در آن گياه پر كرده آرند . ج : اياصر .
ايض
ايض
(
a z
) ا . ع . ديگرگونى چيزى و تحويل چيزى از حال خود .
ايض
ايض
(
a z
) م . ع . آض فلان الى اهله ايضا ( از باب ضرب ) : بازگشت فلان بسوى اهل خود . و آض الشيى :
متحول شد آن چيز از حال خود به حال ديگر و ديگرگون گرديد . و آض كذا اى صار كذا :
چنين گرديد .
ايضا
ايضا
(
a zan
) ا . ع . نيز و فعل ذلك ايضا يعنى همان كارى كه در پيش مىكرد نيز كرد . و اذا قال لك فعلت ذلك ايضا قلت قد اكثرت من ايض و دعنى من ايض .
ايضا
ايضا
(
a zan
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بازو نيز . و مانند گذشته . و به همان طريق . و مجددا . و بار ديگر و از سر نو .
ايضاح
ايضاح
(
iz h
) م . ع . اوضح الامر ايضاحا : آشكار گشت آن كار . و اوضحه :
آشكار كرد آن كار را ( لازم و متعدى ) . و اوضح الرجل : زائيده شد از براى آن مرد فرزندان سپيد . و من اين اوضحت اى من اين اطلعت : از كجا مطلع شدى تو .
ايضاح
ايضاح
(
iz h
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - توضيح و تفسير و تأويل و شرح و بيان .
ايضاحا
ايضاحا
(
iz han
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور واضح و آشكار و آشكارا و ظاهرا .
ايضاخ
ايضاخ
(
iz x
) م . ع . اوضخ الدلو