فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٧٥

ايران

ايذارسان

(

iz - ras n

) ص . پ . آنكه آزار و رنج مىرساند .

ايذارسانى

(

iz - ras ni

) ا . پ .

سبب گشتن مر آزار كسى را .

ايذام

(

iz m

) م . ع . واجب گردانيدن حج را بر خويشتن . و وزم بستن بر دول .

ائذان

(

e'z n

) م . ع . آذن ائذانا :

اعلام كرد . و اذان گفت . و آذنه : بشگفت آورد او را . و بازداشت او را . و در گوش او زد . و آذنه الامر و به : آگاه كرد او را بدان كار .

ايذج

(

ayzaj

) ا خ . پ . نام شهرى در كردستان .

ايذون

(

izun

) م ف . پ . ايدون . و اين‌چنين و بدين طريق .

اير

(

ayr

) ا . ع . نره . ج ايور و آيار و آير . و فرزند نرينه . المثل : من يطل ايرابيه يتنطق به : كسى كه برادرانش بسيار بودند پشتش بدانها استوار باشد و ارجمند گردد .

اير

(

ayr

) م . ع . آر المراة ايرا ( از باب ضرب ) : گائيد آن زن را .

اير

(

ayr

) و (

) ا . ع . باد صبا .

اير

(

) ا . ع . پنبه . و برادهء نقره . و هر باد گرم .

اير

(

) ا . پ . جوششى ريزه و با خارش كه بر بدن آدمى برآيد و بتازى نبات الليل گويند .

اير

(

ayyer

) ا . ع . باد صبا .

اير

(

ayyer

) ص . ع . رجل اير :

مرد بزرگ نره .

اير

(

ayyar

) ص . ع . حجر اير :

سنگ سخت .

ايرا

(

) پ . كلمهء تعليل بمعنى زيرا .

ايراء

(

ir '

) م . ع . اوريت الزند ايراء : آتش برآوردم از آتش زنه . و نيز ايراء : پنبه‌ناك كردن . و استخوان پر مغز كردن فربهى شتر را .

ائراب

(

e'r b

) م . ع . آرب عليهم ائرابا : رسيد و ظفر يافت بر ايشان .

ايراث

(

ir s

) م . ع . وارث گردانيدن .

ائراخ

(

e'r x

) م . ع . آرخ الكتاب ائراخا : تاريخ نوشت نامه را .

ايراخ

(

ir x

) م . ع . نرم و فروهشته گردانيدن خمير را .

ايراد

(

ir d

) م . ع . اورد البعير الماء صاحبه : آورد آن شتر را صاحبش بر آب ( و هو خلاف الاصدار ) . و نيز ايراد :

حاضر آوردن .

ايراد

(

ir d

) ا . پ . - مأخوذ از تازى - واردكردگى و حاضركردگى . و نكته‌گيرى و احتجاج و اعتراض .

ايرادات

(

ir d t

) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - اعتراضات و احتجاجات .

ائرار

(

e'r r

) م . ع . لاغر كردن و نحيف كردن .

ايراس

(

ir s

) م . ع . اورس المكان ايراسا : درخت ورس رويانيد آنجاى .

و اورس الرمث : زرد شد برگهاى رمث پس از رسيدگى . و اورس الشجر :

برگ برآورد آن درخت .

ايراص

(

ir s

) م . ع . اورصت الدجاجة ايراصا : بيك مرتبه تخم نهاد آن ماكيان . و چون ماكيان بر روى تخم باشد و بلند شده بيك مرتبه پيچال بسيار اندازد نيز مىگويند اورصت الدجاجة .

ائراض

(

e'r z

) م . ع . آرضه الله ائراضا : با زكام گرداند او را خداى .

ايراض

(

ir z

) م . ع . اورض ايراضا :

بيك‌مرتبه ريد و انداخت پليدى خود را . و اورضت الدجاجة بمعنى اورصت الدجاجة . مر . ايراص . و اورض فلان الارض : طلب گياه كرد فلان در آن زمين .

ائراط

(

e'r t

) م . ع . آرطت الارض ائراطا : برآورد آن زمين درخت آرطى را .

ايراط

(

ir t

) م . ع . در چاه افگندن . و در هلاكت انداختن . و نهفتن شتر را بديگر شتران . و ريسمان در گردن شتر بسته كشيدن چندانكه گلو گرفته گردد .

ايراع

(

ir '

) م . ع . اورع بينهما ايراعا : مانع آمد ميان آنها .

ايراف

(

ir f

) ا خ . پ . نام پدر آردا كه يكى از پيغمبران ايران بوده .

ايراف

(

ir f

) م . ع . فراخ افتادن سايه .

و دراز گرديدن آن .

ائراق

(

e'r q

) م . ع . آرقه ائراقا :

بيدار داشت او را .

ايراق

(

ir q

) م . ع . اورق الشجر ايراقا : بسيار شد برگ آن درخت و اورق الرجل : بسيار مال و بسيار درم شد آن مرد . و اورق الصائد : بىصيد برگشت آن صياد . و اورق الطالب : بىنيل مقصود برگشت آن جوينده . و اورق الغازى : بىغنيمت برگشت آن غازى .

ايراك

(

ir k

) پ . كلمهء تعليل بمعنى زيراك .

ايرال

(

ir l

) ا . پ . محيط و پيرامن و گرداگرد . و دايره .

ايرام

(

ir m

) م . ع . اورمت الناقة ايراما : آماسيد پستان آن ماده شتر .

ايران

(

ir n

) ا خ . پ . اين لفظ گويا مأخوذ از كلمهء آريانه باشد كه از پارسى باستانى قديم باقى مانده و در پارسى باستانى خطهء آريانه همين خطه‌اى را گويند كه اكنون مسكن و مأواى ما مردم است و در زبان سانسكريت كه برادر