فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٩
ايالت
قوت باشد . و پناه جاى و پناه و حفظ و حمايت و هو فى اياد الله اى فى حرزه و ستره . و هوا . و كوه محكم . و خاك گرداگرد حوض . و خرگاه . و پشتهء ريگ . و ميمنه و ميسرهء لشكر . و قبيله‌اى از معد . و كثرت شتران .
ايادى
ايادى
(
ay di
) ع . ج يد (
yad
) .
اياديم
اياديم
(
ay dim
) ع . ج ايدامة . زمينهاى سخت و بىسنگ .
ايار
ايار
(
ay r
) ا . ع . ماه هشتم از سال روميان و در اين ماه آفتاب در برج جوزا مىباشد . و نيز ايار : حساب .
ايار
ايار
(
ay r
) ا . ع . روى .
ايار
ايار
(
ey r
) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - هوا و جو و اتموسفر .
ايار
ايار
(
ayy r
) ا . ع . كوهى در شام .
ايارج
ايارج
(
ay rej
) ا . ع . - مأخوذ از اياره فارسى - هر داروى ملينى كه جزء اعظم آن صبر باشد . ايارجات ج .
ايارجات
ايارجات
(
ay rej t
) ع . ج ايارج (
ay rej
) .
ايارده
ايارده
(
ey rede
) و (
ay rde
) ا . پ . شرح و تفسير كتاب زند كه پازند نيز گويند .
ايارگير
ايارگير
(
ay r - gir
) ا . پ . محاسب و حساب گيرنده و مستوفى .
اياره
اياره
(
ay re
) ا . پ . يار . و دست برنجن كه حلقه‌اى بود از طلا و نقره و جز آن و زنان در دست و پاى كنند . و دفتر حسابى كه زرهاى پراكندهء ديوانى را در آن نويسند و اوارجه نيز گويند . و قدر و اندازه و مقدار . و دواى مركبى به شكل حب كه جزء اعظم آن صبر است .
اياره‌گير
اياره‌گير
(
ay re - gir
) ا . پ . محاسب و مستوفى و ايارگير .
ايارى
ايارى
(
oy riyy
) ا . ع . بزرگ زه .
اياز
اياز
(
ay z
) ا . پ . غلام سلطان محمود غزنوى كه طرف ميل و مرحمت او بود . و يكى از امراى سلطان ابراهيم‌پور سلطان مسعود غزنوى .
ايازى
ايازى
(
ay zi
) ا . پ . برقع سياهى كه زنان بر پشت چشم بندند .
اياس
اياس
(
ay s
) ا . پ . اياز . و شهرى در ارمن (
arman
) .
اياس
اياس
(
ey s
) م . ع . ايس منه اياسا :
( از باب سمع ) : نااميد شد از آن .
اياس
اياس
(
ey s
) ا . ع . نام چند نفر صحابى و چند نفر محدث . و نام مردى معروف در زيركى و دانائى كه قاضى بصره بود و در فراست به او مثل زنند . و ابو اياس غسول يعنى هر چه بدان دست شويند مانند خطمى و جز آن .
اياسة
اياسة
(
ey sat
) ا . ع . باعث مأيوس و نا اميدى .
اياسرم
اياسرم
(
ey saram
) ا . پ . گاه چهارم از شش گاه خلق عالم كه در اين گاه كه مدت آن سى روز است اشجار خلق شده‌اند .
اياسه
اياسه
(
ay se
) ا . پ . آرزو و اشتياق .
و حلقه و قلابى كه بر آن حلقهء نوار پهنى نصب كرده و آن نوار را بر بالاى بار اندازند و قلاب را بر حلقه انداخته محكم بكشند و آن را كفه اياسه نيز گويند .
اياسى
اياسى
(
ay si
) ا . پ . ايازى . و برقع سياهى كه زنان بر پشت چشم بندند .
اياسين
اياسين
(
ay sin
) ع . ج ايسان (
is n
) .
اياصر
اياصر
(
ay ser
) ع . ج ايصر (
aysar
) .
اياصوفيا
اياصوفيا
(
ay sufi
) ا . پ . نام مسجدى معروف در استنبول .
اياطل
اياطل
(
ay tel
) ع . ج ايطل (
aytal
) .
اياغ
اياغ
(
ay q
) ا . پ . پياله و كاسه‌اى كه با آن شراب خورند .
اياك
اياك
(
eyy ka
) ع . اسم مبهم با ضمير منصوب جهت مذكر يعنى تو . و اياك (
eyy ke
) اسم مبهم با ضمير منصوب جهت مؤنث .
و اياكما اسم مبهم با ضمير منصوب در تثنيهء مذكر و مؤنث يعنى شما . و اياكم اسم مبهم با ضمير منصوب در جمع مذكر يعنى شماها .
و اياكن اسم مبهم با ضمير منصوب در جمع مؤنث يعنى شماها .
ايآل
ايآل
(
ey l
) م . ع . او ال المكان ايالا : سرگين‌ناك شد آن جاى . و او الته الماشية و فيه : سرگين‌ناك ساخت آن مكان را ماشيه .
ايال
ايال
(
eyy l
) ا . ع . آوند شراب و جز آن .
ايال
ايال
(
eyy l
) م . ع . آل اولا و ايالا مر . اول و آل الملك رعيته ايالا و ايالة : سياست راند آن پادشاه رعيت خود را . و منه قولهم قد آلنا و ايل علينا ( مجهولا ) . و آل المال : اصلاح كرد مال را و سياست نمود . و آل من فلان : رهائى يافت از فلان ، لغة فى وال (
vaala
) .
ايالات
ايالات
(
ey l t
) ا . ع . رودبارها .
ايالات
ايالات
(
ay l t
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ايالتها .
ايالة
ايالة
(
ey lat
) م . ع . آل اولا و ايالة مر . اول (
avl
) و ايال .
ايالت
ايالت
(
ay lat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جائى كه داراى چندين حاكم‌نشين و ولايت باشد مانند ايالت آذربايجان كه داراى چندين ولايت و حاكم‌نشين است از قبيل خوى و ارومى و سلماس و اردبيل و جز آن و همچنين ايالت خراسان و ايالت فارس و عموميت اين لفظ بيشتر از ولايت است چه اين كلمه شامل جائى مىشود كه داراى يك حاكم‌نشين و شهر بيشتر نباشد مانند ولايت يزد و كاشان و نيز ايالت : حكومت و فرمانروائى و حسن ايالت :
حسن حكومت . و ايالت كردن : حكومت كردن .