فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٩
اصلع
اصل
اصل
(
asl
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ريشه و بن . و بنا و بنياد . و سره و اساس و پروز و بيخ . و سرمايه . و مصدر و منشأ و مبداء . و منبع و سرچشمه . و نسل و نژاد . و سرشت و ذات . و خاندان و نسب . و باعث و موجب و سبب . و نجابت و شرافت و آبرو . و خط و نامه و يا كتابى كه از روى آن استنساخ مىكنند .
و نيز اصل هر چيزى . و هر آنچه وجود آن چيز بسته بوى باشد مانند پدر نسبت به فرزند و نهر نسبت بجدول . و اصل و فرع : ريشه و شاخه .
و مؤثر و اثر .
اصل
اصل
(
asl
) م . ع . كشتن از روى عمد و دانائى يق اصله عمدا : كشت او را دانسته و از روى علم و عمد . و اصلته الاصلة :
برجست به روى اصلة . و در آخر روز درآمدن ( و الفعل من نصر ) .
اصل
اصل
(
asal
) م . ع . اصل الماء اصلا ( از باب سمع ) : متغير شد آب از گل سياه .
و اصل اللحم : متغير گرديد گوشت .
اصل
اصل
(
asal
) ع . ج اصلة .
اصل
اصل
(
asel
) ص . ع . از بيخ بركنده شده .
اصل
اصل
(
osol
) ع . ج اصيل .
اصلا
اصلا
(
aslan
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور اصالت و بدون وكالت . و اصلا و قطعا .
هرگز .
اصلاء
اصلاء
(
asl '
) ع . ج صلا .
اصلاء
اصلاء
(
esl '
) م . ع . چون واوى باشد فروهشته گرديد صلاى اسب از جهت قرب نتاج .
و چون يائى بود به آتش در انداختن . و به آتش در آوردن . و ملازم و مقيم گرديدن در آن .
اصلاء
اصلاء
(
osal '
) ع . ج اصيل .
اصلاب
اصلاب
(
asl b
) ع . ج صلب (
solb
) .
اصلاب
اصلاب
(
esl b
) م . ع . بر پا ايستاده شدن ماده شتر و دراز كردن گردن خود را به آسمان تا شير دهد بچهء خود را بكوشش .
اصلات
اصلات
(
asl t
) ع . ج صلت (
salt
) .
اصلاح
اصلاح
(
esl h
) م . ع . نيكو كردن - ضد افساد - و نيكوئى نمودن يق اصلح اليه : اذا احسن .
اصلاح
اصلاح
(
esl h
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درست كردگى و راست كردگى و تصحيح . و دفع عيب و فساد . و دفع كدورت و منقصت .
و بهبودى از بيمارى . و ترتيب و بند و بست .
و آرايش زلف و ريش . و پرداخت . و كوك ساز . و اصلاح دادن ف م . : آشتى دادن .
و اصلاح كردن : مرمت كردن و تعمير نمودن . و اصلاح يافتن ف ل . : مرمت شدن و معمور شدن . و اصلاح آوردن ف م . : درست كردن . و ترقى دادن . و آباد كردن .
اصلاح
اصلاح
(
essel h
) م . ع . با همديگر نيكى كردن . و آشتى نمودن .
اصلاح‌پذير
اصلاح‌پذير
(
esl h - pazir
) ص . پ .
مأخوذ از تازى - هر چيز قابل اصلاح و مرمت و چاره‌پذير .
اصلاد
اصلاد
(
asl d
) ع . ج صلد (
sald
) و (
seld
) .
اصلاد
اصلاد
(
esl d
) م . ع . درشت گرديدن زمين .
اصلاف
اصلاف
(
esl f
) م . ع . دشمن داشتن كسى را . و بزن خطاب كرده گويند : اصلف الله رفقك يعنى دشمن گرداند خداى ترا بسوى شوى تو . و نيز گران جان و كم‌خير شدن يق اصلف اذا ثقلت روحه و قل خيره .
اصلاق
اصلاق
(
asl q
) ع . ج صلق (
salaq
) .
اصلاق
اصلاق
(
esl q
) م . ع . سخت آواز كردن .
اصلال
اصلال
(
asl l
) ع . ج صلّ . و ا . همتا .
و درختى . و شمشير بران . و انه لصل اصلال : مارى است از مارها يعنى در خصومت و نزاع و جز آن بد بلائى است .
اصلان
اصلان
(
asl n
) ا . پ . - مأخوذ از تركى - شير بيشه . و از اعلام است .
اصلان
اصلان
(
osl n
) ع . ج اصيل .
اصلب
اصلب
(
aslab
) ص . ع . صلب‌تر و سخت‌تر .
اصلب
اصلب
(
aslob
) ع . ج صلب (
solb
) .
اصلة
اصلة
(
asalat
) ا . ع . مار خرد و يا كلان كه از دم و يا نفس خود هلاك مىگرداند . ج :
اصل . و هلاك و موت . و اصل يق اخذه باصلته : گرفت آن را با اصل آن يعنى همهء آن را .
اصلة
اصلة
(
asellat
) ع . ج صلال .
اصلتى
اصلتى
(
aslatiy
) ا . ع . مرد چابك و زيرك و ماهر در كار .
اصلج
اصلج
(
aslaj
) ص . ع . سخت تابان .
و مرد كر .
اصلح
اصلح
(
aslah
) ص . ع . صالح‌تر و باصلاحيت . و نيكوتر .
اصلخ
اصلخ
(
aslax
) ص . ع . سخت كر كه هيچ نشنود . و شتر گرگين .
اصلخاخ
اصلخاخ
(
eslex x
) م . ع . بر پهلو خفتن .
اصلخمام
اصلخمام
(
eslexm m
) م . ع . برپاى ايستادن . و خشم گرفتن .
اصلد
اصلد
(
aslad
) ص . ع . مرد زفت و بخيل .
اصل داران پاك
اصل داران پاك
(
asl - d r ne - p k
) ج . ا . پ . مردمان پارسا و مقدس . و پيغمبران .
اصل‌زاده
اصل‌زاده
(
asl - z de
) ص . پ .
زادهء نجيب و باشرافت و اصالت .
اصلع
اصلع
(
asla '
) ا . ع . سنان زدودهء جلا داده شده .
اصلع
اصلع
(
asla '
) ص . ع . رجل اصلع :
تويل و داغسر . و مرد بىموى پيش سر .
ج : صلع (
sol '
) و صلعان (
sol ' n
) . و يق ايضا