فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٨
اصل
بىادب شد . و اصفت النساء ماء صلبه :
تمام كردند زنان آب نطفهء او را . و اصفى فلانا بكذا : اختيار كرد او را بر آن . و اصفيته الود : خالص كردم مر او را دوستى .
و اصفى الشاعر : شعر نگفت . و يا منقطع گرديد شعر او . و اصفت الدجاجة : منقطع گرديد تخمهاى آن مرغ . و تخم نگذاشت . و اصفى الامير دار فلان و ماله : گرفت امير خانه و همهء مال فلان را .
اصفاح
اصفاح
(
esf h
) م . ع . بازگردانيدن يق اصفح السائل : بازگردانيد سائل را . و اصفح الشيى : پهن كرد آن چيز را . و اصفحه :
برگردانيد آن را .
اصفاد
اصفاد
(
asf d
) ع . ج صفاد .
اصفاد
اصفاد
(
esf d
) م . ع . محكم كردن و قيد نمودن . و اصفدته : مال و يا برده بخشيدم او را .
اصفار
اصفار
(
asf r
) ع . ج صفر (
sofr
) و (
sefr
) (
safr
) و (
safer
) و (
sofor
) و (
safar
) . و ص .
اناء اصفار : ظرف خالى .
اصفار
اصفار
(
osf r
) و (
esf r
) ع . ج صفر (
sofr
) و (
sefr
) و (
safr
) و (
safer
) و (
sofor
) .
اصفار
اصفار
(
esf r
) م . ع . درويش و تهىدست گرديدن . و خالى كردن خانه را .
اصفاغ
اصفاغ
(
esf q
) م . ع . صفوف كنانيدن چيزى را .
اصفاف
اصفاف
(
esf f
) م . ع . صفة ساختن زين را .
اصفاق
اصفاق
(
esf q
) م . ع . بازگردانيدن . و فراز كردن در . و پر كردن كاسه . و اتفاق نمودن بر كارى . و گرد آمدن . و بر خوردن دست بكارى . و موافقت كردن : يق اصفقت يدى بكذا . و آمدن كسى را طعامى كه سير گرداند او را . و روزى يك بار دوشيدن گوسپندان .
و شراب را از خنورى بخنور ديگر گردانيدن تا صاف گردد .
اصفال
اصفال
(
esf l
) م . ع . گياه صفصلى چرانيدن شتران را .
اصفاهانك
اصفاهانك
(
esf h nak
) ا . پ . نوعى از موسيقى .
اصفح
اصفح
(
asfah
) ص . ع . مرد پهن پيشانى .
و ابراهيم الاصفح ا خ . : مؤذن مدينهء منوره .
اصفر
اصفر
(
asfar
) ص . ع . زرد و سياه - از لغات اضداد است - و خالىتر از هر چيزى .
و مرغ بسيار بانگ . و فرس اصفر : اسب زرد رنگ . و بنو الاصفر ج ا خ : روميها كه صنفى از حبش بر ايشان غالب آمده و با زنان آنها جماع كرده و اولاد زرد رنگ از آنها پيدا شد .
اصفرار
اصفرار
(
esfer r
) م . ع . زرد شدن .
اصفران
اصفران
(
asfar ne
) ا . بصيغهء تثنيه . ع .
زعفران و زر . و يا زعفران و ورس . و يا زعفران و مويز . و اهلك النساء الاصفران اى الذهب و الزعفران .
اصفعند
اصفعند
(
esfaend
) ا . ع . مى و شراب .
اصفنط
اصفنط
(
esfant
) ا . ع . نوعى از شراب خوش . لغة فى اسفنط .
اصفهان
اصفهان
(
esfah n
) ا خ . پ . شهر پايتخت قديم ايران .
اصفهسالار
اصفهسالار
(
esfahs l r
) ا . ع . معرب سپهسالار و به معناى آن .
اصفى
اصفى
(
asf
) ص . ع . خالص‌تر و صاف‌تر .
اصفياء
اصفياء
(
asfi '
) ع . ج صفى (
safiy
) .
اصفيرار
اصفيرار
(
esfir r
) م . ع . اصفرار و زرد شدن .
اصقاب
اصقاب
(
esq b
) م . ع . نزديك گردانيدن چيزى را . و اصقب دارهم : نزديك گرديد خانهء ايشان ( لازم و متعدى ) . و اصقبك الصيد :
نزديك تو شد . آن شكار به حدى كه مىتوان تير انداخت به وى .
اصقار
اصقار
(
esq r
) م . ع . تافته گرديدن آفتاب يق اصقرت الشمس اصقارا .
اصقاع
اصقاع
(
esq '
) م . ع . پشك افتادن زمين را يق اصقعها الصقيع . و اصقعت الارض ( مجهولا ) : پشك‌زده شد زمين . و اصقع فلان :
درآمد به همان در صقيع .
اصقح
اصقح
(
asqah
) ص . ع . كسى كه پيش سرش بيمو باشد . ج : صقح (
soqh
) .
اصقر
اصقر
(
asqar
) ص . ع . بسيار دوشاب يق هذا التمر اصقر : اين خرما دوشابش بيشتر است .
اصقر
اصقر
(
asqor
) ع . ج صقر (
saqr
) .
اصقرار
اصقرار
(
esqer r
) م . ع . سخت شدن ترشى شير يق اصقر اللبن اصقرارا .
اصقع
اصقع
(
asqa
) ا . ع . مرغى كه صقاريه نيز گويند . و جانورى كه ميان سر آن سپيد باشد .
ج : صقع (
soq '
) . و از اعلام است .
اصقعرار
اصقعرار
(
esqe'r r
) م . ع . آفتاب رسيدن بملخ و رفتن آن يق اصقعر الجراد اى اصابه الشمس فذهب .
اصقيل
اصقيل
(
esqil
) ا . ع . - مأخوذ از يونانى - پياز عنصل .
اصك
اصك
(
asakk
) ص . ع . رجل اصك مرد سست زانو و سست پى پاشنه كه در رفتن زانوهاى وى برهم خورد . و ظليم اصك :
شتر مرغ نر سست زانو . و نيز قوى و توانا و سخت خلقت از مردم و جز آن .
اصك
اصك
(
asokk
) ع . ج صكّ .
اصل
اصل
(
asl
) ا . ع . بن هر چيز و بيخ آن . و نژاد آن . ج : آصل و اصول . و قولهم لا اصل له و لا فصل : نيست او را نه حسب و نه زبان . و اصل مؤصل : بن محكم و استوار .
و ما فعلته اصلا و ما افعله اصلا : هرگز نكردم آن كار را و هيچ‌وقت نخواهم كرد .