فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٦١
ارتجك
زانو نشستن . و رسيدن خرمابن بهنگام خرما چيدن . و سخت دويدن شتر . و گرد اندام شدن و ارتبع به مكان كذا : اقامت نمود در بهاران در چنين جاى . و ارتبع البعير :
خورد آن شتر علف بهارى را و فربه گرديد .
ارتباق
ارتباق
(
erteb q
) م . ع . در كارى افتادن .
و در ربقه درآمدن يق ربقه فارتبق : در ربقه كشيد او را پس درآمد در آن ربقه . و ارتبق الظبى فى حبالتى : در دام من بسته شد گردن آهو .
ارتباك
ارتباك
(
erteb k
) م . ع . درآميخته شدن .
و در گل تنك درآمدن و در افتادن در آن .
و درآميختن به چيزى . و ارتبك الرجل فى الامر : درافتاد آن مرد در آن كار به‌طورىكه خلاصى از براى وى نخواهد بود .
و ارتبك فى كلامه : درماند در سخن .
و ارتبك فلان : شوريده و درهم شد كار بر فلان . و ارتبك الصيد فى الحبالة :
مضطرب و تپان گرديد آن شكار در دام .
ارتبال
ارتبال
(
erteb l
) م . ع . ارتبل ماله ارتبالا : بسيار شدند شتران او .
ارتة
ارتة
(
ertat
) ا . ع . تاج حرباء يعنى دسته موئى كه بر سر وى مىباشد .
ارتتاج
ارتتاج
(
ertet j
) م . ع . ارتتج على القارى ارتتاجا : ( مجهولا ) : بسته شدن .
برقارى سخن .
ارتتاق
ارتتاق
(
ertet q
) م . ع . بسته شدن بكارت .
و پيوسته شدن هر چيزى .
ارتتام
ارتتام
(
ertet m
) م . ع . بسته شدن رتيمة .
ارتثاء
ارتثاء
(
ertes '
) م . ع . ارتثا فى رأيه ارتثاء : خلط كرد و تباه عقل گرديد . و ارتثا عليهم الامر : درهم شد كار ايشان .
و نيز ارتثاء : ماست شدن شير . و ماست خوردن .
ارتثاث
ارتثاث
(
ertes s
) م . ع . فراهم آوردن .
و ارتثثنا رثة القوم : يعنى جمع كرديم بلا به از متاع آن قوم را . و فلان ارتث :
( مجهولا ) اى حمل عن المعركته رثيثا و به رمق يعنى فلان در حالتى كه خسته و زخم‌دار بود از معركهء جنگ برداشته شد و هنوز رمقى در وى باقى بود . و ارتث ناقة له : ذبح كرد آن ماده شتر خود را از لاغرى .
ارتثاد
ارتثاد
(
ertes d
) م . ع . ارتثد المتاع ارتثادا : برهم نهاد رخت را .
ارتجاء
ارتجاء
(
ertej '
) م . ع . ارتجاه ارتجاء : ترسيد او را . و اميد داشت او را .
ارتجاج
ارتجاج
(
ertej j
) م . ع . لرزيدن و جنبيدن . و موج زدن دريا . و بند كردن در .
و بند گرديدن . الحديث : من ركب البحر حين يرتج فلا ذمة له اى اذا اضطربت امواجه .
و ارتج عليه ( مجهولا ) اى ارتتج عليه .
مر . ارتتاج .
ارتجاح
ارتجاح
(
ertej h
) م . ع . گرداندن .
و مايل گرديدن . و ارتجح البعير : جنبيد آن شتر در پويه دويدن . و ارتجحت روادفها : جنبيد سرينهاى آن زن .
ارتجاز
ارتجاز
(
ertej z
) م . ع . ارتجز ارتجازا : ارجوزه خواند . و ارتجز الرعد : آواز كرد تندر .
ارتجاس
ارتجاس
(
ertej s
) م . ع . ارتجس السماء ارتجاسا : غريد آسمان . و ارتجس البعير : بانگ كرد آن شتر . و ارتجس البناء : لرزيد آن بنا . و لما ولد صلى الله عليه و آله ارتجس ايوان كسرى اى اضطرب و تحرك .
ارتجاع
ارتجاع
(
ertej '
) م . ع . فروختن ماده شتر و ببهاى آن ديگرى خريدن مثل آن . و قولم باع فارتجع منها رجعة صالحة :
وقتى گويند كه بهاى آن را در چيزى صرف نمايند كه از آن فائدهء نيك عايد گردد .
ارتجاع
ارتجاع
(
ertej '
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بازگشت و به حال اول برگشتن .
ارتجاعيت
ارتجاعيت
(
ertej iyat
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بازگشت به حالت اول . و كشش .
ارتجاعيه
ارتجاعيه
(
ertej iye
) ص . پ . قوهء ارتجاعيه : باصطلاح فيزيك قوه‌اى را گويند كه از خواص عمومى اجسام است و بواسطهء آن هر جسمى كه چون فشارى بر آن وارد آورند پس از رفع آن فشار به حالت اولى خود برميگردد .
ارتجال
ارتجال
(
ertej l
) م . ع . پاى كسى گرفتن .
و ارتجل الزند : بند دست را به زير هر دو پاى گذاشت . و ارتجل الشاة : بست هر دو پاى آن گوسپند را . و ارتجل الكلام :
بديهه گفت آن سخن را . و كذلك ارتجل :
الخطبة . و ارتجل برأيه : منفرد شد در رأى خود . و ارتجل الفرس : گاه راهوار و گاه گام رفت آن اسب . و يا ميانه روش رفت . و ارتجل الطعام : پخت آن طعام را در ديگ سنگ و يا مس . و ارتجل رجلك :
لازم بگير حال خود را . و امرك ما ارتجلت يعنى بايد كه در كار خود منفرد نباشى .
ارتجالا
ارتجالا
(
ertej lan
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور بديهه و فى الفور و فورا . و بدون فكر و تأمل .
ارتجام
ارتجام
(
ertej m
) م . ع . ارتجم الشيى ارتجاما : نشست بعض آن چيز بر بعضى .
ارتجان
ارتجان
(
ertej n
) م . ع . برهم نشستن چيزى . و اقامت نمودن به جائى . و ارتجن امرهم : آميخته و شوريده شد كار ايشان .
و ارتجن الزبد : جوش يافت مسكه و صاف نشد و تباه گرديد .
ارتجك
ارتجك
(
ertajak
) و (
ertajek
) ا . ع :