فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٥١

اذباح

افعل يعنى هرگاه بكنى مىكنم .

اذ

(

azz

) م . ع . اذ الرجل بسيفه الشيى اذا ( از باب نصر ) : بريد آن مرد بشمشير خود آن چيز را .

اذا

(

) ع . اسم مبنى بمعنى هرگاه . و ناگاه . و وقتى كه و هنگامى كه . و چون . و اين كلمه گاه بمعنى مفاجات آيد و در اين صورت خاص بجملهء اسميه باشد و محتاج بجواب و جزا نبود و در ابتداى كلام واقع نشود و دلالت بر زمان حال كند مانند خرجت فاذا الاسد بالباب : بيرون آمدم ناگاه ديدم شير را كه بر در خانه است . و گاه بمعنى غير مفاجات بود و در اين صورت متضمن معنى شرط بود و خاص جملهء فعليه باشد و بر زمان مستقبل دلالت كند قوله تعالى : فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً : هرگاه بيايد اجل ايشان نمىتوانند ساعتى تأخير كنند . و گاه بر زمان ماضى دلالت كند قوله تعالى : وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها : چون ديدند كاروانى و يا شنيدند آواز طبلى كه وقت رسيدن كاروان مىزنند متفرق گرديدند و رفتند بسوى آن . و چون بعد از قسم واقع شود بمعنى حال باشد كقوله تعالى : وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى : سوگند بشت وقتىكه بپوشاند عالم را بظلمت خود . و النجم اذا هوى : سوگند به پروين وقتى كه غروب كند .

اذا

(

ezan

) مر . اذن .

اذاء

(

az '

) م . ع . اذى به اذى و اذاء ( از باب سمع ) : رنجيد و متأذى شد از آن .

اذآب

(

ez ' b

) م . ع . اذأب اذآبا :

ترسيد . و اذأب الغلام : گيسو ساخت براى آن غلام .

اذابة

(

ez bat

) م . ع . اذابه اذابة :

گدازانيد آن را . و اذابوا امرهم : نيكو كردند كار خود را . و اذاب عليها بنو فلان :

غارت كردند آن را فرزندان فلان .

اذابه

(

ez be

) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ذوب و گداز و گدازش .

اذاة

(

az t

) م . ع . اذى اذىّ و اذاة و اذية : رنجانيده و آزرده گردانيد .

اذاة

(

az t

) ا . ع . رنجش .

اذاحة

(

az hat

) م . ع . اذاح بالمكان اذاحة : گرد آنجاى گرديد .

اذاخر

(

az xer

) ا خ . ع . موضعى نزديك مكه در راه مدينه . و ج اذخر .

اذادة

(

ez dat

) م . ع . اذددته اذادة :

اعانت كردم او را در راندن شتران .

اذآر

(

ez r

) م . ع . اذأرته اذآرا :

در خشم آوردم او را . و ترسانيدم . و حريص و دلير گردانيدم . و برآغالانيدم .

اذار

(

az r

) ا . ع . آذر ماه كه ماه ششم از سال روميان بود .

اذاراقى

(

az r qi

) ا . ع . كچوله .

اذارة

(

ez rat

) م . ع . اذرته اذارة ترسانيدم او را .

اذاعة

(

ez at

) م . ع . اذاع سره و اذاع بسره اذاعة : فاش كرد راز او را و آشكارا نمود . و ندا در داد بدان راز در مردم .

و اذاع الابل بما فى الحوض : خوردند آن شتران همهء آب حوض را . و كذلك اذاع القوم بما فى الحوض . و اذاعو بمالى : بردند مال مرا .

اذاف

(

oz f

) ا . ع . اداف و نره .

اذاقة

(

ez qat

) م . ع . چشانيدن . و بامتحان دادن چيزى را و مكافات امرى نمودن . و اذاقه الله و بال امره : مكافات دهد خداى به او و بال كارش را . و اذاق زيد بعدك كرما :

بعد از تو زيد كريم و سخى گرديد .

اذاك

(

ezz ka

) ع . اسم زمان مبنى بر فتح بمعنى حينئذ و در اين بين .

اذالة

(

ez lat

) م . ع . لاغر گرديدن . و رام نمودن . و اذلته : سبك و خوار داشتم او را . و پرواى وى نكردم . و اذلت القناع :

فروهشتم پرده را .

اذآم

(

ez ' m

) م . ع . ترسانيدن و بناخواست و ستم بر كارى داشتن . و اذا متنى على كذا : بناخواست و ستم واداشتى مرا بر چنين كار .

اذان

(

az n

) ا . ع . آگاهى و بانك نماز .

و اقامهء نماز .

اذان

(

az n

) م . ع . اذن بالشيى اذنا و اذنا و اذانا و اذانة ( از باب سمع ) :

دانست آن چيز را . قوله تعالى : فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ يعنى بدانيد . و اذن لرائحة الطعام : آرزومند طعام گشت . و اذّن تاذينا و اذانا و اذينا : اذان گفت مر . تأذين .

اذان

(

az n

) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بانگى كه در مناره‌ها و گلدسته‌ها و در هر جاى مرتفعى كه زير سقف نباشد در شبانروزى سه نوبت يعنى صبح و هنگام زوال و مغرب جهت آگاهى بر وقت نماز مؤذن كند . و اذان نماز مانند اقامهء نماز است مگر اينكه در اذان قد قامت الصلاة نبايد گفت و در آخر دو مرتبه لا اللّه الا اللّه بايد گفت .

اذانان

(

az nane

) ا . بصيغهء تثنيه . ع .

اذان و اقامه .

اذانى

(

az niy

) ص . ع . كسى كه گوشش بزرگ و پهن باشد يق رجل اذانى .

اذاهب

(

az heb

) و

اذاهيب

(

az hib

) ع . ج اذهاب .

اذب

(

azabb

) ا . ع . گاو دشتى . و دندان ناب شتر . و ص . دراز .

اذباح

(

ezzeb h

) م . ع . اذبحه