فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٧
اخناب
به آن مرد . و اخل ( مجهولا ) : محتاج شد . و ما اخكلك الله اليه : چه محتاج كرده است خدا ترا به او .
اخلال
اخلال
(
exl l
) ا . پ - مأخوذ از تازى - ابطال و افساد و تباهى . و تخريب . و هر چيز كه موجب قصور و سستى كار گردد . و اختلال .
و اخلال كردن ف م . : افساد نمودن و باطل كردن و تباه نمودن . و قصور و سستى در كارى آوردن . و كار را مختل كردن .
اخلام
اخلام
(
axl m
) ع . ج خلم (
xelm
) .
اخلة
اخلة
(
axellat
) ع . ج خلال و ج ج خلة (
xellat
) .
اخلج
اخلج
(
axlaj
) ا . ع . رسن و ريسمان . ج :
خلج (
xolj
) و خلجان (
xolj n
) .
اخلص
اخلص
(
axlas
) ص . ع . خالص‌تر . و صادق‌تر . و بىآميغ‌تر . و پاك‌تر . و اخلص العباد : صادق‌تر و دين‌دارترين بندگان .
و اخلص الفؤاد : مخلص و صاف دل .
اخلف
اخلف
(
axlaf
) ص . ع . چپه دست . و احول .
و كم‌عقل . و آنكه در رفتن برپاى چپ زور آورد گويا بر يك پهلو مىرود . و شتر بكرانه ميل كننده . و مشكل و سخت و دشوار . و بدبخت و منحوس . و ا . مار نر . و سيل و توجبه .
اخلق
اخلق
(
axlaq
) ص . ع . املس . و مصمت .
و فقير . و حجر اخلق : سنگ املس .
اخلكندو
اخلكندو
(
axlakandu
) ا . پ . بازيچه‌اى مر كودكان را .
اخلود
اخلود
(
axlud
) ا . پ . خرنوب .
اخلومد
اخلومد
(
axlowmad
) ا . پ . نام دهى در نزديكى مشهد مقدس رضوى .
اخلياء
اخلياء
(
axli '
) ع . ج خلى (
xaliy
) .
اخليج
اخليج
(
exlij
) ا . ع . اسب جواد نيك‌رو .
و نام گياهى .
اخليلاء
اخليلاء
(
exlil '
) م . ع . اخلولى اخليلاء :
مداومت كرد بر خوردن شير .
اخليلاق
اخليلاق
(
exlil q
) م . ع . اخلولق السحاب اخليلاقا : برابر شد ابر و سزاوار باران گرديد . و اخلولق الرسم : محو گرديد آن رسم و برابر زمين شد . و اخلولق متن الفرس : املس گرديد متن آن اسب .
اخم
اخم
(
axm
) ا . پ . چين پيشانى و ابرو .
و بد اخم ص . : ترش‌رو . و اخم كردن ف ل . : پيشانى و ابرو را چين‌دار كردن و ترش‌رو شدن .
اخماد
اخماد
(
exm d
) م . ع . اخمد اخمادا :
آرميد و خاموش شد . و اخمد النار : فرو نشاند زبانهء آتش را .
اخمار
اخمار
(
exm r
) م . ع . پوشانيدن و پنهان كردن .
و كينه‌ور گرديدن . و داخل شدن . و اخمر اخمارا : پنهان و پوشيده گرديد . و اخمرته الارض عنى و منى و علىّ : پوشيد او را زمين از من . و اخمر فلانا الشيى :
عطا كرد آن چيز را بفلان و مالك گردانيد فلان را بر آن چيز . و اخمر الشيى : به ياد داشت گذاشت آن چيز را . و اخمر الامر : در دل گرفت آن كار را . و اخمر العجين :
خمير كرد . و اخمرت الارض : بسيار خمر شد زمين .
اخماس
اخماس
(
axm s
) ع . ج خمس (
xoms
) و (
xomos
) . و هما فى بردة اخماس يعنى آن دو نزديك يكديگر و مجتمع و يا دوست‌اند و فعل هر دو يكى است كه از آن باهم متشابه مىشوند گويا در يك جامه‌اند . و يضرب اخماسا لاسداس او يظهر اخماسا لاجل اسداس اى رقى ابله من الخمس الى السدس - و اين عبارت را در حق كسى گويند كه مقصودش غير اظهار وى بود يعنى مىكوشد در مكر و فريب .
اخماس
اخماس
(
exm s
) م . ع . اخمسوا اخماسا : پنج شدند . و اخمس الرجل :
خداوند شتران خمس گرديد آن مرد .
اخماع
اخماع
(
axm '
) ع . ج خمع (
xem '
) .
اخمال
اخمال
(
exm l
) م . ع . پرزه‌دار و خوابناك گردانيدن . و اخمله الله : گم‌نام و بيقدر گردانيد او را خداى .
اخمام
اخمام
(
exm m
) م . ع . اخم اللبن اخماما :
متغير شد آن شير از بد بوئى خيك . و اخم اللحم : گنده شد آن گوشت .
اخمر
اخمر
(
axmar
) ص . ع . مست و مخمور و و مدهوش . و تخمه‌زده .
اخمرة
اخمرة
(
axmerat
) ع . ج خمار .
اخمساء
اخمساء
(
axmes '
) ع . ج اخمسة (
axmesat
) و خميس (
xamis
) .
اخمسه
اخمسه
(
axmose
) ا . پ . مر . آخمسه .
اخمص
اخمص
(
axmas
) ا . ع . باريكى كف پاى كه به زمين نرسد . و كان صلى الله عليه و آله خمصان الاخمصين : بود آن حضرت صلى اللّه عليه و آله باريك اخمص يعنى گودى كف پاى مباركش باريك بود .
اخمه
اخمه
(
axme
) ا . پ . چين و شكن در روى و در پيشانى .
اخمه‌رو
اخمه‌رو
(
axme - ru
) ص . پ . كسى كه روى آن داراى چين و شكن باشد . و كاغذى كه به روى آن خط كشيده و يا نوشته باشند .
اخن
اخن
(
axann
) ص . ع . اغن يعنى آنكه در آواز وى غنه باشد . ج : خنّ .
اخناء
اخناء
(
exn '
) م . ع . اخنى عليهم اخناء : هلاك كرد آنها را و فحش گفت . و اخنى الجراد : بسيار تخم گرديد ملخ . و اخنى المرعى : بسيار گياه شد آن چراگاه .
و اخنى الدهر عليه : دراز شد زمانه بر وى .
اخناب
اخناب
(
axn b
) ع . ج خنب (
xenb
) .
اخناب
اخناب
(
exn b
) م . ع . بريدن و هلاك كردن . و سست گردانيدن . و اخنب فلان :