فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٦
اخلال
لازم گرفت صاحب خود را . و اخلده الله هميشه دارد او را خداى .
اخلاس
اخلاس
(
exl s
) م . ع . بهم آميختن موى سياه و سپيد . و اخلس النبات : بهم آميخت گياه خشك و تر .
اخلاص
اخلاص
(
exl s
) م . ع . ويژه و خلاصه كردن و بىآميغ گردانيدن . و دوستى خالص داشتن . و اخلص السمن : گرفت خلاصهء روغن را . و اخلص الله : بىريا و سمعه آورد طاعت خداى را . و اخلص البعير :
فربه شد آن شتر و پر گرديد مغز استخوان وى .
اخلاص
اخلاص
(
exl s
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - راستى و صداقت و حقيقت . و ديانت . و ارادت و دوستى و محبت و مودت و مهربانى و عطوفت .
و پارسائى . و خلوص نيت و صاف دلى . و دوستى بىريا . و سورهء اخلاص : ا خ . سورهء قل هو اللّه .
اخلاصا
اخلاصا
(
exl san
) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - از روى خلوص نيت و بىريا .
اخلاص‌مند
اخلاص‌مند
(
exl s - mand
) ص . پ .
كسى كه دوستى وى خالص و بىريا بود و صديق .
اخلاصمندانه
اخلاصمندانه
(
exl s - mand ne
) م ف .
پ . دوستانه و بطور دوستى خالص و بىريا .
اخلاصمندى
اخلاصمندى
(
exl s - mandi
) ا . پ .
محبت و دوستى از روى خلوص نيت و بىريا .
اخلاط
اخلاط
(
axl t
) ج ا . ع . گروه هر جنس مردم بهم آميخته - واحد آن نيامده . و ج خلط (
xelt
) .
اخلاط
اخلاط
(
axl t
) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چهار مزاج مردم . و اخلاط اربعه : بلغم و خون و صفرا و سودا . و اخلاط رديه :
رطوبات فاسده و گنديده .
اخلاط
اخلاط
(
axl t
) ا خ . پ . نام شهرى در ارمنيه .
اخلاط
اخلاط
(
exl t
) م . ع . اخلط الفرس اخلاطا : كوتاهى كرد اسب در رفتار . و اخلط الفحل : آميزش كرد فحل با ماده .
و اخلط الجمال الفحل : نرهء فحل را شتربان در فرج ماده نهاد . و كذلك اخلط له الجمال .
اخلاع
اخلاع
(
exl '
) م . ع . اخلع السنبل اخلاعا : دانه بست آن خوشه . و اخلعت العضاه : برگ آوردند درختان عضاه . و اخلع القوم : يافتند آن قوم عضاه را كه برگهاى آنها نمىافتد .
اخلاف
اخلاف
(
axl f
) ع . ج خلف (
xelf
) و خلفه (
xelfat
) .
اخلاف
اخلاف
(
axl f
) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - پس‌ماندگان مرده . و فرزندان سعادتمند كه پس از مردن پدر خود بصلاحيت مانده باشند .
اخلاف
اخلاف
(
exl f
) م . ع . برگرديدن مزه و بوى شير و طعام . و دست بشمشير بردن تا بركشد آن را . و جفت شدن شتر نر بشتر ماده چون آبستن نشود از بار نخستين . و اخلف فم الصائم : بوى گرفت دهن روزه‌دار . و اخلف الثوب : اصلاح كرد آن جامه را .
و اخلف ربه فى اهله خلافة : خليفه شد خداوند خود را در اهلش . و اخلف لاهله :
آب كشيد براى اهل خود . و اخلفه الوعد :
گفت و نكرد آن را . و اخلف فلانا : وعده خلاف يافت فلان را . اخلفت النجوم :
باران نياوردند آن ستاره‌ها . و اخلف فلان لنفسه : رفت از فلان چيزى و گرفت چيز ديگر بجاى آن . و اخلف النبات خلفة :
بيرون آورد آن گياه يعنى پس از برگ اول برگ ديگر در تابستان برآورد . و اخلف عن البعير :
بگردانيد حقب را نزديك خصيهء آن شتر . و اخلف فلانا : به پس خود برگردانيد فلان را . و اخلف الله عليك : رد كناد خدا بسوى تو رفته‌هاى ترا . و چون از كسى چيزى برود كه عوض نداشته باشد مانند پدر و مادر به او مىگويند : اخلف عليك و لك خيرا : و اگر عوض داشته باشد مىگويند :
اخلف الله لك و عليك : و اخلف الطائر : پر برآورد آن مرغ پس از پر نخستين .
و اخلف الغلام : بخواب ديدن رسيد آن كودك . و اخلف الدواء فلانا : ضعيف گردانيد آن دو افلان را .
اخلاق
اخلاق
(
axl q
) ع . ج خلق (
xolq
) و (
xoloq
) .
اخلاق
اخلاق
(
axl q
) ص . ع . ثوب اخلاق :
جامهء تمام كهنه .
اخلاق
اخلاق
(
axl q
) ا . پ . - مأخوذ از تازى خوى و طبيعت و عادت و طبع و مزاج . و ج ا . عادات و خصال و سلوك . و ا خ . نام چندين كتاب كه در علم آداب و سلوك نوشته‌اند مانند اخلاق العلما و اخلاق الملوك و اخلاق محسنى . و اخلاق حسنه ج ا .
خويهاى نيكو . و اخلاق جميله : خصلتهاى ستوده . و علم اخلاق : ا . علم آداب و سلوك .
اخلاق
اخلاق
(
exl q
) م . ع . كهنه شدن . و كهنه كردن ( لازم و متعدى ) . و اخلقه : پوشانيد او را جامهء كهنه .
اخلال
اخلال
(
axl l
) ع . ج خلّ و خلّ .
اخلال
اخلال
(
exl l
) م . ع . اخلت النخلة اخلالا : خلال بار آورد آن خرما بن . و تباه بار آورد - از اضداد است - و اخلوا :
علف شيرين چريدند شتران آنها . و اخل الابل :
چرانيد شتران را در علف شيرين . و اخل بالشيى :
برد آن چيز را و ربود . و اخل بالمكان :
غايب شد از آن جاى و گذاشت آنجاى را . و اخل الوالى بالثغور : اندك گردانيد والى لشكر ثغور را . و اخل بالرجل : وفا نكرد