فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٣
اخباء
احيية
احيية
(
ahyiyat
) ع . ج حياء .
اخ
اخ
(
ax
) ا . پ . كلمهء تحسين يعنى آفرين . و گاه در ترحم و تأسف استعمال مىشود .
اخ
اخ
(
ax
) ا . ع . برادر نسبى . و دوست و هم نشين . ج : اخون و اخاء و اخوان و اخوان و اخوة و اخوة و اخوّة و اخوّ . و مثل و مشابه و مشارك . و ضد و مقابل . و اخ الخير : ضد خير يعنى شر .
اخ !
اخ !
(
ex
) و (
ax
) ع . كلمهء فعل يعنى بينداز .
و نيز كلمه‌ايست كه براى نشانيدن شتر گويند .
اخ !
اخ !
(
axx
) ع . كلمه‌ايست كه در حالت ناخوشى و درد گويند .
اخ
اخ
(
axx
) و (
exx
) ا . ع . پليدى و چرك .
اخ
اخ
(
axx
) و
اخا
اخا
(
ax
) ا . ع . برادر نسبى .
لغة فى اخ . و لا اخالك بفلان : نيست فلان برادر تو .
اخا
اخا
(
ax
) ع . كلمه‌ايست كه بدان ميش را مىطلبند .
اخاء
اخاء
(
ex '
) م . ع . اخاه مؤاخاة و اخاء و اخاوة و وخاء و خائة : برادر و دوست گرديد او را . مر . مؤاخاة .
اخابير
اخابير
(
ax bir
) ع . ج اخبار .
اخ اخ !
اخ اخ !
(
ax - ax
) پ . كلمهء تحسين يعنى بخ بخ و خوش خوش . و كلمهء افسوس يعنى دريغا و واى و آه .
اخ اخ !
اخ اخ !
(
ox - ox
) پ . كلمهء تحسين . در وقت نهايت حظ و لذت گويند .
اخاخة
اخاخة
(
ex xat
) م . ع . اخاخ العشب اخاخة : نهان و اندك گرديد آن گياه .
اخادع
اخادع
(
ax de
) ع . ج اخدع .
اخاديد
اخاديد
(
ax did
) ع . ج اخدود .
اخادير
اخادير
(
ax dir
) ع . ج اخدار .
اخاذ
اخاذ
(
ex z
) ا . ع . محل بدست گرفتن سپر . و زمينى كه شخص براى خود و يا براى پادشاه جدا كند . و زمينى كه امام به كسى دهد و ملك كسى نباشد . و ج اخاذة .
اخاذ
اخاذ
(
axx z
) ص . ع . بسيار گيرنده .
اخاذ
اخاذ
(
axx z
) ص . پ . - مأخوذ از تازى - بسيار گيرنده . و سخت گيرنده . و كسى كه به سختى و پرروئى همه چيز بگيرد و بخواهد . و زبر دست و ظالم .
اخاذات
اخاذات
(
axx z t
) ج ا . ع . سوراخها و رخنه‌ها و مغاك‌ها . و خندقها .
اخاذة
اخاذة
(
ex zat
) ا . ع . جاى فراهم آمدن آب باران و آبگير . ج . اخاذ و اخذ .
اخاذى
اخاذى
(
axx zi
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قبض و رسيد و قبول .
اخاذى
اخاذى
(
axx zi
) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پرروئى و سخت‌روئى در گيرندگى . و زبردستى . و اخاذى نمودن ف م . : به اصرار و ابرام چيزى را از كسى گرفتن .
اخارة
اخارة
(
ex rat
) م . ع . برگردانيدن ستور از راهى كه مىروند به راه ديگر .
اخاريج
اخاريج
(
ax rij
) ع . ج خرج .
اخاسف
اخاسف
(
ax sef
) ج ا . ع . زمين‌هاى نرم يق وقعوا فى اخاسف الارض .
اخاسى
اخاسى
(
ax si
) ع . ج خسا .
اخاشف
اخاشف
(
ax cef
) ج ا . ع . زمين‌هاى سخت و صلب - ضد اخاسف .
اخاضة
اخاضة
(
ex zat
) م . اخاض القوم اخاضة : در آمدند اسبان آن قوم به آب . و اخاض الدابة : در آورد آن ستور را به آب . و نيز اخاضة : فكر كردن در كارى .
اخاضر
اخاضر
(
ax zer
) ج ا . ع . زر و طلا و گوشت و مى و شراب .
اخافة
اخافة
(
ex fat
) م . ع . چون واوى بود يق اخافه اخافة : ترسانيد او را . و چون يائى بود يق اخاف او اخيف اخافة :
به خيف منى آمد و فروكش شد در آن . و اخاف السيل القوم : فروكش گردانيد توجبه آن گروه را به خيف .
اخافش
اخافش
(
ax fec
) ا خ . ع . ج اخفش كه سه كس از علماى صرف و نحو زبان تازى باشند .
اخاقة
اخاقة
(
ex qat
) م . ع . اخاق اخاقة :
رفت بر زمين .
اخاقيق
اخاقيق
(
ax qiq
) ع . ج اخقوق و (
oxquq
) اخقيق (
axqiq
) .
اخالة
اخالة
(
ex lat
) م . ع . چون واوى باشد يق اخال فيه حالا من الخير : بفراست دريافت دروى خير را . و چون يائى باشد مشتبه شدن يق هذا الامر لا يخيل اى لا يشتبه .
و اخلنا اخالة : سر دروا نگريسته ابر را بارنده گمان برديم . و اخالت السماء :
آمادهء باريدن شد . و اخالت الناقة :
خداوند شير در پستان گرديد آن ماده شتر .
و اخالت الارض بالنبات : زينت گرفت آن زمين از گياه . مر اخيال .
اخامة
اخامة
(
ex mat
) م . ع . چون واوى بود بر سه پاى و كنارهء سم چهارم ايستادن اسب .
و چون يائى بود يق اخام الخيمة : خيمه ساخت . و نيز اخامة يائى بمعنى اخامة واوى مىباشد .
اخامص
اخامص
(
ax mes
) ع . ج اخمص .
اخان
اخان
(
ax ne
) ا . ع . بصيغهء تثنيه بمعنى اخوان يعنى دو برادر .
اخاوة
اخاوة
(
ex vat
) م . ع . اخاه مؤاخاة و اخاوة و اخاء . مر . مؤاخاة .
اخاوين
اخاوين
(
ax vin
) ع . ج خوان و خوان .
اخايا
اخايا
(
ax y
) ع . ج اخية (
axiyat
) .
اخائل
اخائل
(
ox el
) ص . ع . رجل اخائل :
مرد متكبر و مغرور .
اخباء
اخباء
(
exb '
) م . ع . چون واوى باشد يق اخبى النار اخباء : ميرانيد آتش را . و چون يائى بود يق اخبا خباء : خرگاه و خبا ساخت و خرگاه افراخت