شرح مضموني كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٥

[ صحت حمل و عدم صحت حمل ]

است . به عبارت ديگر عدم صحت سلب لفظ از معنا علامت حقيقت و صحت سلب علامت مجاز است .

توضيح :

مقدمه : حمل در يك تقسيم بر دو قسم است :

1 ) حمل اولى ذاتى : حمل اولى ذاتى اين است كه موضوع و محمول اتحاد مفهومى داشته باشند . « 1 » مثل الانسان بشر .

2 ) حمل شايع صناعى : حمل شايع صناعى اين است كه موضوع و محمول فقط اتحاد وجودى داشته باشند ( هردو موجود به يك وجود مىشوند ) . در حمل شايع صناعى ، گاهى موضوع و محمول فرد و كلى و گاهى هردو كلى هستند . چهار مثال :

الف ) زيد كاتب . « 2 »

ب ) الانسان ناطق .

ج ) الانسان حيوان .

د ) الانسان ابيض .

با حفظ اين مقدمه ، براى استفاده از اين علامت چهارم بايد دو آزمايش انجام بدهيم .

آزمايش اول : در اين آزمايش قضيه حمليه‌اى تشكيل داده ، موضوع را معناى مشكوك و محمول را لفظ قرار مىدهيم سپس به انبار پر الفاظ و پر معناى ذهن مراجعه مىكنيم . ذهن دو صورت دارد :

الف ) اين حمل را به‌صورت حمل اولى مىپذيرد . پذيرش اين حمل ، علامت اين است كه لفظ حقيقت در اين معناست . مثل الانسان بشر .

( 1 ) - نكته الف ) : الحمل الاولى الذاتى على قسمين فتارة يكون الموضوع و المحمول فيه متحدين مفهوما و ماهيّة كما فى الانسان بشر و اخرى يكون الموضوع و المحمول فيه متحدين ماهيّة لا مفهوما كما فى الانسان حيوان ناطق فانّهما متحدان بحسب الماهيّة دون المفهوم كيف و مفهوم الانسان بسيط و مفهوم الحيوان الناطق مركب و عليه فملاك الحمل الاولى الذاتى هو الاتحاد الماهوى لا المفهومى . فقول المصنّف لا يخلو عن مسامحة . عناية الاصول ، ج 1 ، ص 46 ؛ حاشيه مرحوم مشكينى . نكته ب ) : الحمل الذى كان بين الحد و المحدود لا يجدى فى استكشاف نفس الموضوع له و ان كان يجدى فى تعيين الحقيقة و الطبيعة . . . حاشيه مرحوم قوچانى ، ج 1 ، ص 17 . ( 2 ) - نهاية الدرايه ، ج 1 ، ص 29 .