شرح مضموني كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧

جواب مصنف :

قوله : ثمّ لا يبعد .

جمله سه صورت دارد .

1 ) بعضى از جملات فقط به‌صورت خبر به كار مىروند . مثلا مطرت السماء ( باران باريد ) .

2 ) بعضى از جملات فقط به‌صورت انشاء به كار مىروند مثل صلّ . در اين دو صورت بحثى وجود ندارد .

3 ) بعضى از جملات گاهى به‌صورت خبر و گاهى به‌صورت انشاء به كار مىروند مثل بعت كه گاهى در اخبار از بيع و گاهى در انشاء بيع به كار مىرود . در اين‌گونه از جملات دو نظريه معروف وجود دارد .

1 ) نظريهء مصنّف : اختلاف اين جملات در صورت خبر بودن با اين جملات در صورت انشاء بودن در امرى خارج از معناست . يعنى معناى اين جملات در صورت خبر بودن با معناى اين جملات در صورت انشاء بودن مادّة و هيئة يكى است و اختلاف اين جملات در قصد مستعمل است . اگر قصد مستعمل حكايت باشد جمله خبر و اگر قصد مستعمل ايجاد باشد جمله انشاء مىشود و بديهى است كه قصد مستعمل خارج از معنا است ( همان‌طورى كه معناى اسم و معناى حرف يكى است و اختلاف آنها در قصد مستعمل است يعنى اگر مستعمل قصد دارد معنا را مستقلا استعمال كند ، از اسم استفاده مىكند و اگر قصد دارد معنا را غير مستقلّ استعمال كند ، از حرف استفاده مىكند . اين قصد استقلالى و غير استقلالى از حالات استعمال است و از موضوع له و مستعمل فيه خارج است ) . « 1 »

2 ) نظريهء مشهور : اختلاف اين جملات در صورت خبر بودن با اين جملات در صورت انشاء بودن در اصل المعنى است . يعنى معناى اين جملات در صورت خبر بودن حكايت و معناى اين جملات در صورت انشاء بودن ايجاد است .

قوله : ثمّ انّه .

اقوال دربارهء مبهمات :

( 1 ) - نهاية الدراية ، ج 1 ، ص 21 .