گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٧

باب شانزدهم در بيان همزات وصل و قطع

پنجم : « 1 » « امرؤ » يعنى مرد .

ششم : « امرأة » مؤنّث وى ، مثلا : ان امرؤ « 2 » هلك » « 3 » ، « و امرأة مؤمنة « 4 » .

هفتم : « 5 » « اسم » يعنى نام ، مثلا : منه اسمه « 6 » ، بئس الاسم الفسوق « 7 » .

هشتم : همزه كه با لام تعريف است ، نحو : « الحمد ، العالمين ، الأرض ، الآخرة » و آنچه مشابه وى است ، مثل « الّذى » و تثنيهء وى « اللّذان » و جمعش « الّذين » و مؤنّثش « الّتى » و تثنيه « اللّتان » و جمع « اللّائى » و « اللّوائى » ، اگر چه اين تثنيه و جمع آخر در قرآن نيست .

و همچنين « اللّات » و « العزّى » « 8 » ، و در اسم جلالهء شريف هم ، مثلا : « و قال اللّه » الّا در منادى فقط كه مقطوع است ، مثلا : « يا اللّه » . ابن حاجب بدين مضمون نصّ نمود و ماعداى آنها همزهء قطع است . و مخفى نماند كه همزه در امثلهء مذكوره مكسوره است ، الّا آنكه با لام تعريف است .

از افعال همزهء قطع ، باب افعال است ، مثلا : « فأكرمه ربّى ، أكرمنى ، ربّى أهانن ، فأخرج لهم ، و أحلّ لكم » ، و امثال اينها . و اين چنين است در فعل امر ، نحو : « فأرسل ، أرسله ، و أدخل ، و أدخلوا » ، و ما عداى باب افعال در جميع افعال همزهء وصل است ، نحو :

« فانطلقوا ، ثمّ انصرفوا ، يقولون افتريه ، لمن اشتريه ، من استرق ، فمن اضطرّ ، لهوا انفضّوا ، من المشركين استجارك ، فاستغاثه » ، و باقى امثله به تتبّع و استقرا معلوم مىشود .

تنبيهات اوّل : اگر همزهء استفهام به همزهء الف لام تعريف جمع شود ، حكم اين على حدّه است و اين شش حرف در قرآن مجيد وارد است : آلذكرين دو حرف است در انعام « 9 » آلان دو حرف است ايضا در يونس « 10 » ، آلله در يونس « 11 » و در نمل « 12 » ايضا دو حرف است .

( 1 ) س : چهارم . ( 2 ) كذا . ( 3 ) نساء / 176 . ( 4 ) احزاب / 50 . ( 5 ) س : ششم . ( 6 ) آل عمران / 45 . ( 7 ) حجرات / 11 . ( 8 ) نجم / 19 . ( 9 ) آيات 143 و 144 . ( 10 ) آيات 51 و 91 . ( 11 ) آيهء 59 . ( 12 ) آيهء 59 .