گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٠

باب پانزدهم در ذكر مقطوع و موصول

است .

پنجم : « من » كه حرف جرّ است ، از « ما » كه اسم موصول است در دو جا : فمن ما ملكت أيمانكم در نساء « 1 » ، هل لكم من ما ملكت أيمانكم در روم « 2 » . و در أنفقوا مما رزقناكم در منافقين « 3 » خلاف است . و آنچه سواى آنها است پيوسته است ، هر جا كه باشد . در اوّل جايى كه واقع است و إن كنتم فى ريب مما نزلنا در اوايل بقره « 4 » . و اگر با « من » حرف جرّ ، « من » اسم موصول مصاحب شود ، مثلا : ممن ذكر در كهف « 5 » ، ممن افترى در انعام « 6 » و هود و غيرهما ، همه جا پيوسته مرسوم است .

تنبيه « ممّ » كه الف از آخرش مخدوف است جهت استفهام ، بىخلاف موصول است ، نحو : « ممّ خلق » « 7 » .

ششم : « أم » كه حرف استفهام است ، هر گاه مصاحب « من » اسميهء استفهاميه ، يا مصاحب « من » موصول شود ، چهار موضع جدا مرسوم است . از قسم اوّل أم من يكون عليهم وكيلا در نساء « 8 » فقط . و از قسم ثانى سه جا : أم من أسس بنيانه در برائت « 9 » ، أم من يأتى امنا يوم القيامة در فصّلت « 10 » ، أم من خلقنا در صافّات « 11 » . و ما عداى اين چهار هر كجا كه واقع است ، پيوسته است ، مثلا : أمن خلق السموات ، أمن جعل الأرض ، أمن يجيب المضطر ، أمن يبدؤا الخلق ، أمن يهديكم ، هر پنج در نمل « 12 » است و امثال اين .

هفتم : « حيثما » كه كلمه به معنى شرط است « حيث » از « ما » موصول [ مفصول ] است در و حيث ما كنتم فولوا وجوهكم ، دو جا است در بقره « 13 » در حكايت قبله .

( 1 ) آيهء 29 . ( 2 ) آيهء 28 . ( 3 ) آيهء 10 . ( 4 ) آيهء 23 . ( 5 ) آيهء 57 . ( 6 ) انعام / 21 ، 93 ، 144 ، و هود / 18 و . . . ( 7 ) طارق / 5 . ( 8 ) آيهء 109 . ( 9 ) آيهء 109 . ( 10 ) آيهء 40 . ( 11 ) آيهء 11 . ( 12 ) آيهء 60 - 63 . ( 13 ) آيات 144 و 150 .