گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٧

فصل دويم

مضاف است . و كلمات معدوده مذكور به مظهر مضافند ، الّا پنج اواخر از پنجاه و چهار و ما بعد « مرضات » و « ذات » ، كه از اضافه مقطوعند . و آنچه به مضمر مضاف است ، نوشتن او به غير از لفظ تا متصوّر نيست ، خواه آن مضمر غايب باشد يا مخاطب يا متكلّم ، مثلا :

و ليتم نعمته عليكم « 1 » ، و ليذيقكم من رحمته « 2 » ، قال آيتك « 3 » ، و رحمتى وسعت « 4 » و امثال اينها . و در اين حال ميان مفرد و جمع تفاوت نيست و بركاته « 5 » ، و من آياته « 6 » ، يتلوا عليهم آياتك « 7 » ، سأريكم آياتى « 8 » ، إخوته « 9 » ، على إخوتك « 10 » ، و بين إخوتى « 11 » و همچنين .

دويم : كلمه « يا أبت » از جمله آنچه تاء « 12 » تأنيث به او ملحق شد در چهار سوره منزل است : دو موضع اوّل و آخر يوسف « 13 » ، و چهار موضع در وسط مريم « 14 » متعاقب ، و يكى در ميان قصص « 15 » در حكايت موسى با اهل مدين ، در صافّات « 16 » در قصّهء ابراهيم . اين هشت موضع به تاء دراز مرسوم است . ابن كثير و ابن عامر و ابو جعفر و يعقوب به هاء وقف كردند و باقى به اتباع رسم .

و لفظ « هيهات » كه اسم فعل است دو جا در مؤمنين « 17 » است . كسى كه وقف به هاء كرد كسائى است و ابن كثير از روايت بزّى .

سيم : شيخ جزرى قاعده‌اى ذكر كرد مضمونش آنكه ، هر كلمه كه قرّاء در جمع و افراد وى اختلاف نمودند ، آن بر صورت مفرد رقم شده ، در رسم خط به تاء دراز است .

چهارم : از جمله هفت حرف كه در فصل دويم است ، « آيت » كه در عنكبوت « 18 » است و « بيّنت » در فاطر « 19 » و « ثمرات » ، و « جمالت » در مرسلات « 20 » ، اين چهار است ، در اوّل عاصم را از افراد از روايت شعبه است ، و به جمع از روايت حفص ، و اين چنين در سيم

( 1 ) مائده / 6 . ( 2 ) روم / 46 . ( 3 ) آل عمران / 41 . ( 4 ) اعراف / 156 . ( 5 ) هود / 73 . ( 6 ) روم / 20 . ( 7 ) روم / 20 . ( 8 ) انبياء / 37 . ( 9 ) انبياء / 37 . ( 10 ) يوسف / 5 . ( 11 ) يوسف / 5 . ( 12 ) س : + و . ( 13 ) آيات 4 و 100 . ( 14 ) آيات 42 - 45 . ( 15 ) آيهء 26 . ( 16 ) آيهء 102 . ( 17 ) آيهء 36 . ( 18 ) آيهء 44 . ( 19 ) آيهء 40 . ( 20 ) آيهء 33 .