گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٠

باب سيزدهم در ذكر وقف و ابتداء

و كافى آنكه به ما بعد تعلّق داشته باشد از روى معنى فقط ، خواه آيه به اتمام رسيده يا نه . مثال اوّل نحو : و مما رزقناهم ينفقون « 1 » آخر آيت است و به حسب معنى به ما بعد متعلّق است ، كه اوّل آيه ديگر است و الذين يؤمنون بما أنزل إليك « 2 » و اين تتمّهء كلام است در صفت ماقبل . و ثانى نحو : و ما أنزل من قبلك « 3 » وسط آيه باز تعلّق مذكور به حال خود است كه بعد از اين و بالآخرة هم يوقنون « 4 » تمام صفت موصوف ماقبل حاصل ، از الذين يؤمنون بالغيب تا المفلحون « 5 » همه صفت للمتقين است .

و حسن آنكه در سرهاى آيات است . گفته‌اند : اگر چه به ما بعد لفظا و معنى هر دو تعلّق داشته باشد ، چون سنّت به اين وارد است و سليقهء مستقيمه وى را مىيابد كه وقف بر سرهاى آيات ، نظم قرآنى را رونق ديگر مىنمايد ، نحو : فسئلوا أهل الذكر إن كنتم لا تعلمون « 6 » آيه به سر رسيده به آيهء بالبينات و الزبر « 7 » كه بعد از وى است ، از رهگذر لفظ و معنى هر دو تعلّق دارد . و از اين قبيل است : قيل ادخل الجنة قال يا ليت قومى يعلمون « 8 » آيه تمام شد و همان تعلّق مذكور به آيه كه در عقب است بما غفر لى ربى و جعلنى من المكرمين « 9 » و همچنين .

و قبيح ، آنكه به ما بعد لفظا و معنى هر دو تعلّق مىدارد ، امّا در غير رؤس آيات ، مثلا « بسم » در « بسم اللّه » ، يعنى وقف بر مضاف است و ترك مضاف اليه ، و اين چنين ملك يوم الدين . يا بر حرف شرط بىمشروط ، يا بر مشروط با ترك جواب شرط ، مثلا : و إن تصلحوا و تتقوا فإن الله كان غفورا رحيما « 10 » . يا بر فعل و فاعل بىمفعول در مثل :

إتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم و لا تتبعوا من دونه أولياء « 11 » ديگر اگر بر « و لا تتّبعوا » مثلا وقف شود ، سامع را توهّم تناقض مىشود . يا جملهء فعل و فاعل و مفعول گذشته ، متعلّق گفته نشود ، مثلا : و بشر الذين آمنوا و عملوا الصالحات أن لهم جنات « 12 » و مثل :

و بشر الذين كفروا به عذاب أليم « 13 » كه سامع را محلّ اشتباه و انكار است ، و قس على

( 1 ) بقره / 3 . ( 2 ) بقره / 4 . ( 3 ) همان . ( 4 ) همان . ( 5 ) بقره / 5 . ( 6 ) نحل / 43 . ( 7 ) نحل / 44 . ( 8 ) يس 26 . ( 9 ) يس / 27 . ( 10 ) نساء / 129 . ( 11 ) اعراف / 3 . ( 12 ) بقره / 25 . ( 13 ) توبه / 3 .