گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٢
باب دوازدهم در بيان وقف بر اواخر كلمات
اكتساب ضمّ نشود ، و سيم را توالى چهار حركت نمايد .
اين امثلهء حروف هجاء به ترتيب آيات قرآنى از اوّل فاتحه واقع شد . به غير از الف و واو و ياء ، چون قوّت ما عداى اين هر سه بيشتر است ، و مبالغه بر ملاحظهء سكون اين سه به عنوانى كه در بواقى گذشت ضرورى نيست . مثلا : « أتاكم ، يوقنون ، سينين » ، و در مدّبر او هم « عليهم » « 1 » . در لين اما الف قبول حركت ندارد ضرورتا ، و اما واو و ياء در مدّ غالبا سليقهء هر كه باشد اگر به خودى خود بگذارد ميل به غير سكون نمىكند ، و در لين نادر سليقه‌اى است كه مخالف باشد . و مشابهات امثلهء مذكوره در قرآن مجيد بسيار است ، تتبّع نموده و بر آنها قياس مىبايد كرد .
و در اين باب اگر چه به محافظت تمام بر سكون لام در قطار باقى حروف اشارت رفت . امّا يك كلمه بخصوصها مذكور مىشود كه وقوع خطا در وى ، بعض خواصّ را و اكثر عوام ، عام است ، مثلا : « نزّلنا ، و ظلّلنا ، ثمّ أرسلنا ، فزيّلنا » ، و امثال اينها تصفيهء لام ساكنه و تخليص وى از نون ضمّ ناگزير است ، زيرا كه عدم رعايت اين مضمون ، لام به نون منقلب مىسازد . اكنون « زيّنّا » كه او را « زيّن » واحد غايب است و « زيّلنا » را « زيّل » ، به هم ملتبس مىشوند . و همچنين « أرسلنا » را ، « أرسل » هر گاه به ادغام خوانده شود ، آن واحد « ارسن » و تغيير معنى مىشود . و خواندن اين دانسته به كفر مىانجامد و ندانسته به وزر . و شيخ جزرى به همين « 2 » اشارت نموده ، به يك بيت در منظومه خود گفت :
و احرص على السكون فى جعلنا * أنعمت و المغضوب مع ظلّلنا
باب دوازدهم در بيان وقف بر اواخر كلمات
باب دوازدهم در بيان وقف بر اواخر كلمات
بدانكه محلّ وقف كردن بر هر كلمه كه آخرش در حالت وصل متحرّك است ، قطع آن آخر از حركت واجب است به اجماع ، آنچنان كه اسكان در محلّ فصل جايز نيست مگر آنچه به تواتر ثابت شد ، و آن محصور است . و قيد كلمه به آنكه آخرش در حالت وصل
( 1 ) نسخهء اساس چنين است . ( 2 ) س : هم اين .