گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤٣

باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء

جايز است فتح و اسكان عين ، دو قراءت است .

بيست و سيم : حظر ، به معنى منع است ، و از اين باب دو صرف آمده است : و ما كان عطاء ربك محظورا در سبحان « 1 » : فكانوا كهشيم المحتظر در قمر « 2 » . و ما عداى اين از حضور به ضاد است ، ضدّ غايب بودن ، مثلا : حاضرى المسجد الحرام « 3 » ، ما عملت من خير محضرا « 4 » ، و وجدوا ما عملوا حاضرا « 5 » و امثال اينها .

بيست و چهارم : يقظه ، يعنى بيدارى ، ضدّ خواب است ، و اين يك جا در كهف است :

و تحسبهم أيقاظا « 6 » .

بيست و پنجم : ظهر ، به ضم ظاء پيشين و اين دو جا است : من الظهيرة و من بعد صلوة العشاء « 7 » در نور است و عشيا و حين تظهرون « 8 » .

بيست و ششم : ظهار ، به كسر ظاء ، يعنى سوگند ، آنكه در كتب فقه مسطور است ، و از اين باب سه جا واقع است . در احزاب « 9 » : و ما جعل أزواجكم اللائى تظاهرون منهن أمهاتكم و در اين كلمه چهار قرائت « 10 » است : « تظاهرون » به فتح تاء خطاب و هاء ايضا ، و تشديد ظاء و اثبات الف ميان ظاء و هاء . « تظاهرون » به فتح هر دو ايضا ، و تخفيف ظاء و اثبات الف . « تظاهرون » به ضم تاء و كسر هاء و اثبات الف . و هاء در اين سه قرائت مخفّف است . « تظّهّرون » به فتح تاء و تشديد ظاء و هاء مفتوحه بىالف .

و در قد سمع : الذين يظاهرون منكم من نسائهم و الذين يظاهرون من نسائهم دو صرف و در هر يكى از اين ، سه قرائت است : يظاهرون به تشديد ظاء و تخفيف هاء و اثبات الف . « يظّهّرون » به تشديد هر دو ، بىالف و ياء غيبت ، و هاء در اين دو قراءت هر دو مفتوح است . « يظاهرون » به ضمّ ياء و كسر هاء و تخفيف هر دو و اثبات الف . و ظاء در هفت قراءت مفتوح است . و شيخ جزرى اين باب را در منظومه خود تحت باب هشتم از ظاآت مندرج ساخت و پسرش به اين مضمون تصريح نمود در شرح منظومه ، و

( 1 ) اسراء / 20 . 8 ( 2 ) آيهء 31 . ( 3 ) بقره / 196 . ( 4 ) آل عمران / 30 . ( 5 ) كهف / 49 . ( 6 ) آيهء 18 . ( 7 ) آيهء 59 . ( 8 ) روم / 18 . ( 9 ) آيهء 4 . ( 10 ) س : قرآن .