گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٤١

باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء

اوّل : يريد الله ألا يجعل لهم حظا فى الآخرة در آل عمران « 1 » . و آنچه از اين باب واقع شد ، اسم است . و آنچه فعل آمده مقارب اين باب به ضاد در سه جا :

اوّل : و لا يحض على طعام المسكين در الحاقّة « 2 » .

دويم : و لا تحاضون على طعام المسكين « 3 » به غيب و خطاب ، « و لا تحاضّون » به خطاب ، و بعد از حاء مفتوحه الف هست . اكنون مدّ لازم است . اين سه قراءت منقول است در و الفجر .

سيم : و لا يحض على طعام المسكين در ماعون « 4 » .

اين سه جا به معنى تحريض است - به ضاد - بر فعل آن چيز ، يعنى باعث بودن بر طعام مسكين .

هجدهم : ظفر ، يعنى ناخن ، و در اين سه لغت است : اسكان فا ، با ضمّ و كسر ظاء ، و ضمّ هر دو ، از اين باب يك حرف فقط در قرآن است : قوله تعالى : حرمنا كل ذى ظفر در انعام « 5 » ، امّا ضمّ هر دو به اجماع قرّاء است .

نوزدهم : انتظار ، يعنى ترقّب نمودن و منتظر بودن چيزى را ، و از اين چند حرف هست . اوّل حروف قل انتظروا إنا منتظرون در انعام « 6 » .

بيستم : ظمأ ، مرادف عطش است ، يعنى تشنگى ، و از اين باب سه جا واقع است :

لا يصيبهم ظمأ در آخر براءة « 7 » ، و أنك لا تظمؤا فيها در آخر طه « 8 » ، يحسبه الظمئان ماء در وسط نور « 9 » .

بيست و يكم : ظلّ ، فعل ماضى است به معنى « دام » ، يعنى هميشه هست اينچنين ، مثلا :

ظل وجهه مسودا در نحل « 10 » و زخرف « 11 » ، يعنى هميشه رو سياه مانده . و متفرّقات وى نه است :

اوّل : فظلوا فيه يعرجون در حجر « 12 » .

( 1 ) آيهء 176 . ( 2 ) آيهء 34 . ( 3 ) فجر / 18 . ( 4 ) آيهء 3 . ( 5 ) آيهء 146 . ( 6 ) آيهء 158 . ( 7 ) آيهء 120 . ( 8 ) آيهء 119 . ( 9 ) آيهء 39 . ( 10 ) نحل / 58 . ( 11 ) زخرف / 17 . ( 12 ) آيهء 14 .