گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٩

باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء

از اين باب است در قوله تعالى : ظلا ظليلا در نساء « 1 » از براى مبالغه . و « ظلّه » دو جا واقع است : كأنه ظلة در اعراف « 2 » و عذاب يوم الظلة در شعراء « 3 » تحت اين باب مندرج است . و جمع « ظلّه » ، « ظلل » است ، مثلا : فى ظلل من الغمام در بقره « 4 » ، موج كالظلل در لقمان « 5 » ، من فوقهم ظلل من النار و من تحتهم ظلل در زمر « 6 » . و « ظلال » جمع « ظلّ » است ، مثلا : فى ظلال على الأرائك در يس « 7 » ، فى ظلال و عيون در مرسلات « 8 » .

هفتم : وعظ ، به معنى نصيحت و پند دادن است ، و اين معدود چند است : اوّل و موعظة للمتقين در بقره « 9 » . و از اين باب يك حرف مستثنى است . قوله تعالى : الذين جعلوا القرآن عضين در حجر است « 10 » ، جمع « عضه » به ضاد است . نقل كرد صاحب صحاح از كسائى آنكه « عضه » به معنى كذب و بهتان است . و جاى ديگر در تفسير اين آيه گفتند : « عضين » جمع « عضه » به معنى فرقه ، يعنى گروه . و ملخّص كلام آنكه حقّ تعالى اين آيه را در باب جماعتى فرمود كه ايمان به قرآن نياوردند و آن را گروه گروه كردند « 11 » ، كه بعض دروغ است و بعضى سحر « 12 » و بعضى شعر و همچنين لعنة الله على الكاذبين « 13 » .

هشتم : ظهور ، به معنى آشكارا ، ضدّ خفا يعنى نهان بودن ، و ظاهر ضدّ باطن از اين باب است ، نحو : و ذروا ظاهر الإثم « 14 » و باطنه « 15 » . و از اين كلمه چند نازل شده . اوّل تظاهرون عليهم بالإثم و العدوان در بقره « 16 » .

نهم : ظهر ، به معنى پشت ، و از اين معدود چند است . اوّل كتاب الله وراء ظهورهم در بقره « 17 » ، و بيشتر به صيغهء جمع آمده .

دهم : انظار ، به معنى مهلت دادن است ، و متصرّفات وى خاصّه از باب افعال است

( 1 ) آيهء 57 . ( 2 ) آيهء 171 . ( 3 ) آيهء 189 . ( 4 ) آيهء 210 . ( 5 ) آيهء 32 . ( 6 ) آيهء 16 . ( 7 ) آيهء 56 . ( 8 ) آيهء 41 . ( 9 ) آيهء 66 . ( 10 ) آيهء 91 . ( 11 ) حاشيه نسخ اساس : ساختند . ( 12 ) س : سخر . ( 13 ) آل عمران / 61 . ( 14 ) س : الاسم . ( 15 ) انعام / 120 . ( 16 ) آيهء 85 . ( 17 ) آيهء 101 .