گنجينه بهارستان ( مجموعه 17 رساله در علوم قرآن وروايى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٣٧

باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء

منقول است .

دويم : لفظ « بيده » در چهار جا است . در بقره : بيده عقدة النكاح « 1 » ، و إلا من اغترف غرفة بيده « 2 » دو موضع است ، قل من بيده « 3 » در مؤمنون « 4 » ، فسبحان الذى بيده در يس « 5 » است .

سيم : لفظ ترزقانه در يوسف « 6 » .

چهارم : لمن خشى ربه آخر « لم يكن » « 7 » .

شيخ جزرى در لفظ « بيده » و « ترزقانه » و « ربّه » اختلاس را از بعض راويان نقل كرده ، اگر چه خلاف قياس است . و اللّه اعلم .

باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء

باب نهم در فرق ميان ضاد و ظاء

و بيان مخرج و صفت هر يكى گذشت . اكنون ملاحظهء هر يك به حسب صفت و مخرج واجب است جهت دفع اشتباه تا معنى متغيّر نشود . از جمله كلمهء بضنين « 8 » در كوّرت ، بعضى به ضاد و بعضى به ظا خواندند ، و معنى هر يكى جدا است . لا جرم فرق ميان هر دو ضرورى است . و همچنين در ضل من تدعون « 9 » و ظل وجهه مسودا « 10 » اوّل به معنى نايافت شد و ثانى يعنى هميشه پهلوى هم واقع مىشوند . اكنون ملاحظه بيشتر لازم است ، مثل : أنقض ظهرك « 11 » . خصوصا كه تشديد در يكى باشد يا هر دو ، مثل : بعض الظالمين « 12 » ، يعض الظالم « 13 » و به همين مضمون شيخ جزرى اشارت نموده گفت :

و إن تلاقيا البيان لازم * و أنقض ظهرك يعضّ الظالم

( 1 ) آيهء 237 . ( 2 ) آيهء 249 . ( 3 ) مؤمنون / 88 . ( 4 ) س : مؤمنين . ( 5 ) آيه 83 . ( 6 ) آيهء 37 . ( 7 ) بيّنه / 8 . ( 8 ) تكوير / 24 . ( 9 ) اسراء / 67 . ( 10 ) نحل / 58 . ( 11 ) شرح / 3 . ( 12 ) انعام / 129 . ( 13 ) فرقان / 27 .