گنجينه اخلاق ( جامع الدرر فاطمى ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٠٦
هم‌صحبت نادان مشو
طرف پشت سر من هم رفتم تا دست خود را به ضريح گذاشت من دست خود را روى دست او گذاشتم از او سؤال نمودم كه اهل كجائيد ؟ گفت : اهل طهران با هم رفاقت نموده به طهران آمديم .
در « تفسير نيشابورى » در تفسير آيهء كريمهء : أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ « 1 » الى آخر كه در سورهء زمر واقع است ايراد يافته كه ابو الفتح بن برهان كه از جملهء فقهاء عاليمقدار و سرآمد اهل زمان خود بوده و مقتداى خاصّ و عامّ شده بود و مال بىنهايت جمع كرده چون به بغداد وارد شدند رياست مدرسهء نظاميّه را به او مفوّض و مرجوع ساختند و بعد از استعفاء آن در بلدهء همدان از دار دنيا رفت و در وقت وفات و هنگام نزع روح جماعتى در پيش روى او حاضر بودند روى خود را به‌جانب ايشان كرده :
گفت از پيش من دور شويد و مرا تنها بگذاريد تا ساعتى به خود پردازم . چون از نظر او غايب شدند هر دو دست را بر سر و روى خود مىزد و مىگفت : يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ ؛ يعنى افسوس و حسرت مىبرم بر آنچه در جانب خدا تقصير و تفريط نموده‌ام و بر اوقاتى كه به غفلت گذرانيده‌ام و دست بر رو مىزد و مىگفت : يا ابا الفتح عمر را ضايع كردى و در طلب دنيا و تحصيل مال و جاه سرمايهء حيات را صرف نمودى و در تردّد در خانهء ملوك و سلاطين اوقات شريف خود را به سر بردى و اين دو بيت عربى را به آواز حزين مىخواند :
عجبت لاهل العلم كيف تغافلوا * يجرون ثوب الحرص عند المهالك
يدورون حول الظالمين كأنهم * يطوفون حول البيت وقت المناسك
و اين مباركه را تلاوت فرمود : تا مرد . و حال اين‌كه چقدر اخبار وارد شده در تردّد ابواب ظلمه از آن جمله در « لئالى الاخبار » فرمود حضرت صادق عليه السّلام . كسىكه فروتنى و خضوع كند از براى صاحب سلطانى براى طمع دنيوى از او ، قرين او است در آتش . و فرمود :
كسىكه مدح كند سلطان جوركننده را و فروتنى كند براى او طمعا قرين او است در آتش .
ايضا فرمود : پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله كسىكه صاحب دنيا را تعظيم كند و او را دوست داشته باشد ، براى طمع دنيوى سخط خدا بر او است و در درجهء قارون در تابوت در اسفل آتش با او است . « 2 » و در حديث ديگر : كسىكه بيايد نزد صاحب مالى خشوع كند براى طلب
( 1 ) - سورهء زمر ( 39 ) ، آيهء 56 . ( 2 ) - « لئالى الاخبار » 5 / 191 .