شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٧٦

[ متابعت نصارا وزير را ]

گر نه موشى دزد در انبار ماست * گندم اعمال چل ساله كجاست

ريزه ريزه صدق هر روزه چرا * جمع مىنايد در اين انبار ما

صدق : موافقت باطن است با ظاهر بدين صورت كه عمل و قول ، موافق باشد با حالت قلب و تفاوت آن با اخلاص از آن جهت است كه صدق نسبت عمل است به حق تعالى و اخلاص نسبت آن بخلق . رساله‌ى قشيريه ، طبع مصر ، ص 95 ، كشاف اصطلاحات الفنون در ذيل : صدق .

استدلال است بر غلبه‌ى نفس و وجود هوى از طريق حاصل نشدن نتيجه و آثار عمل و عبادت ، و مبتنى است بر مقدمه‌اى كه در ابيات پيشين تمهيد فرموده است . وصف اعمال به « چل ساله » ازين نظر است كه چهل از اعدادى است كه در كثرت استعمال مىشود و مصداق آن درينگونه تعبير مراد نيست . نظير :

« جنيد گويد صادق اندر روزى چهل بار بگردد و مرائى چهل سال بر يك حال بماند » . ترجمه‌ى رساله‌ى قشيريه ، انتشارات بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، ص 328 .

بس ستاره‌ى آتش از آهن جهيد * و ان دل سوزيده پذرفت و كشيد

ليك در ظلمت يكى دزدى نهان * مىنهد انگشت بر استارگان

مىكشد استارگان را يك به يك * تا كه نفروزد چراغى از فلك

ستاره ، ستاره‌ى آتش : اجزا و پاره‌هاى خرد كه از آتش جهد ، جرقه .

سنگست و آهنست بتخليق ، كاف و نون * حراقه‌اى است كون و عدم در ، ستاره بار

ديوان ، ب 35173

كه ستاره‌هاى آتش سوى سوخته گرايد * كه ز سوخته بيابد شررش نشان آتش

ديوان ، ب 13233