شرح مثنوى شريف ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٩٣

[ بردن پادشاه آن طبيب را بر سر بيمار تا حال او را ببيند ]

عجائب تاريخ تصوف است و هيچ كس نمىتواند به از مولانا آن را شرح دهد ، ديوان كبير مولانا شرح اين قصه شور انگيز است ، ( جع : رساله در تحقيق احوال و زندگانى جلال الدين محمد و ضمائم آن ، طبع طهران ، ص 91 - 48 ، 211 - 200 ) .

مصراع دوم اشاره است بعقيده‌ى منجمين كه جاى آفتاب را در فلك چهارم فرض مىكرده‌اند .

لا تكلفنى فانى فى الفنا * كلت افهامى فلا احصى ثنا

لا احصى ثنا : مأخوذ است از حديث : اللَّهم انى اعوذ برضاك من سخطك و اعوذ بمعافاتك من عقوبتك و اعوذ بك منك لا احصى ثناء عليك أنت كما اثنيت على نفسك .

احاديث مثنوى ، انتشارات دانشگاه طهران ، ص 2 .

ثنا گفتن نشانه صحو و هشيارى است و كسى كه بىخويش و مستغرق باشد رسوم و آثارش در مشهود خود فانى و مضمحل مىشود و بيانش منقطع مىگردد و بدين مناسبت است كه مولانا از ستايش و ثناى شمس تبريزى مىزند زيرا حال استغراق و بىخودى بر وى غالب شده است .

و از ابو القاسم جنيد ( متوفى 297 ) نقل كرده‌اند : من عرف اللَّه كل لسانه . ( كشف المحجوب ، چاپ لنين گراد ، ص 3 ، 464 ) و ابو بكر واسطى ( متوفى حدود 320 ) گفته است : من عرف اللَّه تعالى انقطع بل خرس و انقطع . ( رساله‌ى قشيريه ، چاپ مصر ، ص 141 ) .

من چه گويم يك رگم هشيار نيست * شرح آن يارى كه او را يار نيست

مقصود آنست كه شرط بيان و وصف از هيچ طرف وجود ندارد چه نسبت