كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٩

تشريح المسائل

كيفيّت ارادهء معنى و نحوهء قصد آنكه :

1 - گاهى آليّا مورد نظر واقع مىشود و گاهى استقلالا ، در معنا دخالتى نداشته و از خصوصيات و قيود معنا نمىباشد .

* حاصل مطلب « ثمّ لا يبعد ان يكون الاختلاف فى الخبر و الانشاء كذلك . . . » چيست ؟

بيان يك مطلب ديگرى است مبنى بر اينكه :

همان فرقى كه ميان اسماء و حروف در ارادهء معنا وجود دارد ، ميان انشاء و خبر نيز وجود دارد .

به عبارت ديگر : خبر و انشاء نيز در اصل معنا فرقى ندارد و اختلاف تنها در نحوه و طرز استعمالشان مىباشد .

به عبارت ديگر : خبر و انشاء نيز از نظر اصل وضع و موضوع له و مستعمل فيه باهم متحدند ، و لكن تفاوتشان در اينست كه :

1 - خبر ، وضعش براى حكايت از وقوع حادثه است .

2 - انشاء وضعش براى القاء كلام به قصد ايجاد معناست .

بنابراين :

تفاوت ( بعت ) اخبارى و انشايى اينست كه واضع :

1 - ( بعت ) اخبارى را براى خبر از انجام بيع در زمان گذشته وضع نموده .

2 - و ( بعت ) انشايى را براى استعمال در جهت ايجاد بيع وضع نموده است .

فى المثل :

يك وقت مىگويد : بعت بيتى و منظورش اينست كه : خانه‌ام را فروختم .

يك وقت مىگويد : بعت بيتى و مرادش اينست كه : فروشندهء خانه‌ام هستم .

در اينجا : لفظ بعت هم حالت خبرى دارد و هم حالت انشايى .

لذا : بعت داراى يك معناست و لكن با دو منظور به كار رفته است .

پس : بعت اخبارى با بعت انشايى از لحاظ معنا و مستعمل فيه متحدند ، ولى از نظر مقام استعمال و جهتى كه به كار مىروند متفاوت‌اند .

* آيا همهء جمله‌ها دو چهره‌اى بوده و مىتوان در دو مقام از آن‌ها استفاده نمود ؟

خير ، اين صيغ عقود و ايقاعات هستند كه :

1 - گاهى در مقام انشاء به كار مىروند و گاهى در مقام خبر .

* مراد جناب آخوند از اصطلاح ( فتأمّل ) در پايان اين عبارت چيست ؟