كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٧٠

تشريح المسائل

مقدّرة الوجود و لذا حكم بر مطلق افراد موضوع بار مىشود چه افراد موجود و چه افرادى كه بعد موجود مىشوند .

مثل : الانسان ضعيف . و يا الانسان فى خسر الا الذين . . . .

* با توجه به مقدمات فوق اشكال دوم حضرت آخوند ( ره ) به مطلب مورد نظر چيست ؟

اينست كه :

1 - اگر موضوع له و يا مستعمل فيه ، مقيد به قيد لحاظ و تصوّر ذهنى شود ، مستلزم اينست كه اصلا قضيّهء حقيقيّه و خارجيّه نداشته باشيم ، و تمام قضايا ذهنيه باشند .

زيرا موضوع و محمول قضايا مقيّد به قيد لحاظ و تصوّراند و لحاظ و تصوّر يك امر ذهنى است ، و چيزى كه مقيّد به قيد ذهنى است ، تنها در ذهن پيدا مىشود .

2 - حال اگر بخواهيم كه قضيه خارجيّه شود و بر مصاديق خارجيّه صدق نمايد بايد الغاء خصوصيت كنيم ، يعنى موضوع و محمول را از خصوصيّت ملحوظ بودن تجريد كرده و مرتكب مجاز شويم ، كه اين نيز لازمى است كه كسى بدان ملتزم نيست .

زيرا : قضاياى خارجيه و حقيقيه ، بدون تجريد و الغاء خصوصيتى در انواع علوم وجود داشته و در هيچيك مرتكب مجازگويى نشده و نمىشويم .

* قبل از بيان اشكال سوم مقدمة بفرماييد ظرف امتثال تكاليف كجاست ؟

در خارج است .

فى المثل : صوم و صلاة را در خارج بجا مىآوريم و نه در ذهن ، و يا شرب خمر ، غيبت ، تهمت ، ربا و . . . را در خارج ترك مىكنيم نه در ذهن .

با توجه به مطلب اخير اشكال سوم جناب آخوند بر مطلب مورد نظر چيست ؟

اينست كه :

اگر قيد لحاظ و تصوّر داخل در موضوع له و يا مستعمل فيه باشد ، مستلزم اينست كه : بر مصاديق خارجيه صدق نكند .

در نتيجه : اگر مولائى به بنده‌اش بگويد : سر من البصرة الى الكوفة عبد نمىتواند اين فرمان را اجرا كند . چرا ؟

زيرا :

1 - ظرف امتثال فرامين خارج است .

2 - كلمهء ( من ) به معناى ابتداء ، ربطى بوده و غير استقلالى است و براساس توهّم مذكور