كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٨

تشريح المسائل

* با توجه به مقدماتى كه گذشت مراد از « و ان كان لا محالة يعير جزئيا . . . الخ » چيست ؟

اينست كه به حضرات مىگويد :

1 - اگر مراد شما اين باشد كه خصوصيت متوهّمه معانى حروف را در خارج خاص مىنمايد اين ادّعا ، ادعاى نادرستى است ، چرا ؟

زيرا : چه‌بسا با اينكه حرف معناى غير مستقل دارد و به ملاحظهء غير تحقق مىيابد و لكن در خارج خاصّ نبوده و معناى كلى از آن اراده شده است ، كه شرح آن در مباحث قبلى گذشت .

2 - و اگر مراد شما اين باشد كه خصوصيت يادشده معانى حروف را در ذهن خاصّ مىكند با توجه به تقريرات قبلى به شما مىگوييم :

اگرچه حرف به معناى آليّت و ربطى كه دارد بايد در ذهن با غير ضميمه شود و لكن پس از ضميمه شدن در ظرف ذهن و به اين اعتبار جزئى مىگردد ، همان‌طور كه عرض در وجود خارجى پس از عروضش در ضمن جوهر خاصّ مىشود و شاهد بر خاص بودن معانى حروف در ذهن اينست كه :

اگر آن‌ها را پس از لحاظ اول دوباره بخواهيم ملاحظه كنيم ، ملحوظ دوم با ملحوظ اول مباين است .

* مراد از « الّا انّ هذا اللحاظ لا يكاد يكون مأخوذا فى المستعمل فيه و الّا . . . » چيست ؟

اينست كه : در عين حال نمىتوان گفت كه اين لحاظ و اعتبار مزبور در معانى حروف را مىشود در مستعمل فيه آن‌ها ملاحظه نمود .

چرا ؟

زيرا : مستعمل فيه الفاظ در هنگام استعمال بايد تصوّر شوند و لذا اگر آليّت و ربطى بودن موضوع له حروف را بخواهيم در مستعمل فيه اعتبار نموده و به قيد آن الفاظ حروف را در آن معانى استعمال كنيم ناگزيريم كه معانى ملحوظ به اين لحاظ را يك بار ديگر در ذهن تصوّر و ملاحظه نماييم و اين لحاظ دوم مستلزم ايراداتى است .

به عبارت ديگر :

1 - اگر لحاظ داخل در مستعمل فيه بشود و آن را جزئى ذهنى كند ، مستلزم اينست كه : هر مستعملى در مقام استعمال لفظى در معنايى ، نسبت به معنا دو لحاظ داشته باشد :

الف : معناى ملحوظ مثل : ابتدائيت ملحوظه در ما نحن فيه ، كه همان لحاظ اول است و داخل موضوع له يا مستعمل فيه است .