كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٦

تشريح المسائل

* تنظير مسئله چيست ؟

جوهر و عرض است ، بدين معنا كه :

عرض بدون وجود جوهر ، هرگز در خارج تحقق پيدا نمىكند ، يعنى تا شما نباشيد كه موجودى متعجّب هستيد ، خنده محقق نمىشود .

حال : حروف نيز نسبت به ظرف ذهن همين‌گونه هستند ، يعنى : بدون معناى فعل و اسم و لحاظ اين دو امكان ندارد كه معناى حرفى وجود پيدا كند .

حال :

وقتى معناى حرفى به فعل و اسم اضافه پيدا نمايد ، از قبل اين اضافه ، تقيّدى نيز برايش در ذهن پديد مىآيد .

اما : از آنجا كه معانى اسماء مستقل بوده و در تحقق نيازى به اضافهء به غير ندارند ، داراى چنين خصوصيتى نمىباشند ، و لذا در تعريف حرف گفته شده :

حرف چيزى است كه دلالت نمايد بر معنايى كه در غير تحقق مىيابد .

* با توجه به مواضع فوق مراد از « فالمعنى و ان كان لا محالة يغير جزئيا » چيست ؟

اينست كه :

اگر مرادتان از خصوصيات ذهنى ، لحاظ ذهنى است ، اشكال اول كه گذشت وارد نيست ، چرا كه معناى موضوع له و يا مستعمل فيه با قيد لحاظ همواره جزئى است به نحوى كه تصوّر آن در بار دوم با تصورش در بار اول جدا و مباين است .

يعنى : اگر مفهوم انسان را دو بار لحاظ كنى ، بار دوم غير از بار اول است و لذا هريك جزئى هستند . لكن چهار اشكال اساسى به اين احتمال وارد است .

* قبل از بيان اشكالات وارده به احتمال مذكور ، مقدمة بفرماييد آيا استعمال لفظ در معنا از جانب مستعمل ، اختيارى است يا نه ؟

بله يك امر اختيارى است .

* چرا ؟

زيرا : اين مستعمل است كه مىخواهد ما فى الضمير خود را به كسى تفهيم كند و كسى او را مجبور به اين كار نمىكند .

و لذا چون :

1 - هر كارى اختيارى مسبوق به اراده و قصد است .