كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٥٧

تشريح المسائل

پس : مشتق در مثل اين مثال ، از آن جهت كه مشتق است ، در معناى حقيقى خودش استعمال شده است ، اگرچه مبدأ آن به اسناد مجازى به ميزاب نسبت داده شده است در حالى كه هيچ تنافى بين اينكه مبدأ مجازا به غير ما هو له نسبت داده شود و در عين حال مشتق در معناى حقيقى خود استعمال گردد ، وجود ندارد .

اما ظاهر كلام صاحب فصول بلكه صريح آن ، اسناد مبدأ به ذات به نحو حقيقى و بدون واسطه ، در صدق حقيقى مشتق ، شرط است .

و گويا منشا اين اشتباه ، خلط ميان مجاز در اسناد و مجاز در كلمه است ، بدين خاطر ، مسئله مذكور در اينجا نيز محل كلام ميان اعلام و بزرگان واقع شده است .

و الحمد للّه ، و هو خير ختام

* * *

تشريح المسائل

تشريح المسائل

* مراد از ثبوت چيست ؟

اصل وجود و تحقق واقعى است .

* واسطهء در ثبوت يعنى چه ؟

يعنى واسطه در اصل وجود و به عبارت ديگر : علت وجود و تحقق واقعى يك چيز چه ما بدانيم ، چه ندانيم . مثل :

1 - شمس كه واسطهء در ثبوت روشنايى براى جريان طبيعت است .

2 - آتش كه واسطهء در ثبوت حرارت براى آب است .

* مراد از اثبات چيست ؟

علم و تصديق به چيزى است .

* منظور از واسطهء در اثبات چيست ؟

چيزى است كه به سبب آن علم به چيزى پيدا مىشود ، اعم از اينكه اين چيز علاوه بر واسطهء در اثبات ، واسطهء در ثبوت هم باشد ، و يا اينكه واسطهء در ثبوت نباشد .

* مراد از جملهء اخير چيست ؟

اينست كه : يك چيز هم علت اصل وجود واقعى يك شىء است ، هم علت علم ما به آن