كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٥٥

تشريح المسائل

بنابراين :

كسانى كه گفته‌اند : قيام مبدأ به ذات در مشتق معتبر نمىباشد ، مرادشان اينست كه : خصوص قيام حلولى اعتبار ندارد ، بلكه قيام صدورى و عينى هم مىتواند معتبر باشد .

پس : به اين نتيجه مىرسيم كه نزاع ميان طرفين لفظى است ، چرا ؟ زيرا :

1 - معتزله كه نافى بودند قيام حلولى ( خاصّى ) را نفى مىكردند .

2 - اشاعره كه مثبت بودند قيام فى الجملة را با قطع نظر از حلولى و صدورى را اثبات مىنمودند .

پس : اين نفى و اثبات بر مورد واحد وارد نشده است تا نزاع معنوى باشد .

بلكه : آنچه را مثبت اثبات كرده منكر نفى آن ننموده و آنچه را نافى نفى كرده مثبت اثبات نكرد .

* پس مراد از « فتأمّل » در پايان متن چيست ؟

شايد اشاره داشته باشد به اينكه : نمىتوان بين طرفين ، تصالحى برقرار نمود ، چرا كه :

1 - معتزله صريحا قيام حلولى را نفى كرده‌اند .

2 - اشاعره صريحا آن را اثبات كرده مىگويند بايد نحوهء قيام مبدأ به ذات حلولى باشد و كلام نفسى است .

* * *