كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥١٢

تشريح المسائل

* مقدمة خلاصهء مطالب قبل را مرقوم بفرماييد ؟

1 - شريف ( ره ) فرمود :

اگر مفهوم شىء در معناى مشتق اخذ شود ، عرض عام ، داخل فصل مىشود .

اگر مصداق شىء ( ذات ) را در معناى مشتق اخذ كنيم ، ممكنه به ضروريه منقلب مىشود .

پس : مفهوم ، مشتق مركب نمىباشد بلكه داراى مفهومى بسيط است .

2 - صاحب فصول :

ابتدا هر دو شق مذكور را پاسخ دادند . سپس از پاسخ خود به شق دوم تنزّل كرده فرمودند :

حق با جناب شريف است .

* حاصل مطلب در « و قد انقدح بذلك عدم نهوض ما افاده ( ره ) بابطال . . . » چيست ؟

جناب صاحب فصول در اينجا پا را فراتر نهاده مىفرمايد :

چه مفهوم شىء را در معناى مشتق اخذ كنيم و چه مصداق شىء را ، درهرصورت تالى فاسدش همان انقلاب قضيهء ممكنه به ضروريه است و سبب آن نيز همان است كه در ( فيه نظر ) بيان كرديم .

* خلاصهء بيان صاحب فصول در ( فيه نظر ) چه بود ؟

اين بود كه : محمول مقيّد يا واقعا تقيّد به قيد دارد يا ندارد .

اگر محمول مقيّد ، تقيّد به قيد داشته باشد ، جانب ايجاب قضيه ، ضرورت دارد .

اگر محمول مقيّد ، تقيّد به قيد نداشته باشد ، جانب سلب قضيه ، ضرورت دارد . اعم از اينكه محمول قضيّه ، مفهوم شىء و ذات باشد يا اينكه محمول ، مصداق شىء و ذات باشد .

منتهى : تفاوتى كه در صورت مسئله وجود داشت اين بود كه :

1 - در شق اول ، مفهوم شىء در معناى مشتق ، مأخوذ است .

2 - در شق دوم ، مصداق شىء و ذات در معناى مشتق اخذ شده است .

و اما :

علتى را كه ايشان در ( فيه نظر ) بيان نموده ، علاوه بر شق دوم ، شامل شق اول هم مىشود و درهرصورت ، انقلاب پيش مىآيد .

* به عبارت ديگر صاحب فصول مىفرمايد :

وجهى ندارد كه جناب شريف اشكال انقلاب را ، به صورتى اختصاص دهد كه مراد از ( شىء ) ، مصداق آن باشد . بلكه اگر مفهوم شىء نيز از آن اراده شود باز هم اشكال انقلاب وارد است .