كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٠٨

تشريح المسائل

حال صاحب فصول معتقد است كه :

اگر چنين تقيّدى براى انسان ثابت باشد ، قضيه ( الانسان كاتب ) ضروريه است . چرا ؟

زيرا : معناى قضيهء مزبور اينست كه : الانسان ، انسان له الكتابة ، و فرض بحث ما در موردى است كه كتابت و لو بالقوه براى انسان ثابت است .

در چنين فرضى ، انقلاب ممكنه به ضروريه تحقق يافته و نظر محقق شريف درست است .

زيرا : قضيه‌اى كه ممكنه است ، پس از اخذ مصداق مشتق در محمول آن به ضروريه تبديل مىشود .

2 - اگر به حسب فرض ، تقيّدى براى انسان ثابت نباشد ، درحالىكه شما انسان را مقيد به عنوان ( له الكتابة ) مىكنيد ، باز هم به نظر صاحب فصول ، انقلاب تحقق مىيابد و جانب سلب قضيه مزبور ، ضروريّه مىشود ، چنان كه بايد گفت :

- الانسان ليس به انسان له الكتابة .

* حاصل و نتيجهء مطلب چه مىشود ؟

اين مىشود كه :

1 - ايشان ، تصرّفى در موضوع قضيه نكرده و نمىخواسته ، قضيهء به شرط محمول را بيان كند .

2 - كلام ايشان مربوط به مشتق و نفس محمول ( يعنى كاتب و يا ضاحك ) است .

3 - اين محمول و امثال آن در هنگام تجزيه و تحليل از دو حال خارج نيست :

الف : اگر موصوف ، اتصاف واقعى به صفت داشته باشد ، جانب ايجاب قضيه ضرورت دارد .

ب : اگر موصوف ، اتصاف واقعى به صفت نداشته باشد ، جانب سلبش ضرورت دارد .

* صاحب فصول در صحت بيان محقق شريف و توضيح كلام خود چه مثالى آورده است ؟

1 - در مورد قضيهء ( زيد كاتب بالضرورة ) ، مىفرمايد :

اگر معناى ( كاتب ) غير مركب بوده و مصداق شىء در مفهوم كاتب ، اخذ نشده باشد ، كاذب است .

اما : قضيهء ( زيد كاتب بالامكان ) ، صادق است .

لكن اگر ، مصداق شىء كه همان زيد است در مفهوم كاتب ، اخذ شود و در عبارت هم تكرار شود ، صادق بوده و صورت منطقى آن چنين است :

زيد ، زيد الكاتب بالضرورة ، و اين ديگر ممكنه نمىباشد و كلام محقق شريف هم صحيح است .