كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٧

تشريح المسائل

معناى مشتق اخذ شوند .

* مراد از « و قد اورد عليه فى الفصول بانّه يمكن ان يختار الشقّ الاول » چيست ؟

ايراد مرحوم صاحب فصول است بر كلام محقق شريف ، و لذا مىفرمايد :

از دو شقى كه گذشت شق اول كلام شما را اختيار كرده و به اشكال شما پاسخ مىدهيم كه :

معناى ناطق ، همان مفهوم شىء است كه نطق براى آن ثابت است ، و لذا مفهوم شىء در معناى مشتق دخيل است .

شما محقق شريف اشكال كرديد كه دخيل بودن مفهوم شىء در معناى مشتق مستلزم اينست كه : يك عرضى عام در ذاتى داخل شده و ذاتى متقوّم به امر عرضى شود و اين محال است .

به شما پاسخ مىدهيم كه ، معناى مشتق ( مثل ناطق ) از نظر اهل لغت با معناى آن به نظر اهل منطق متفاوت است ، چرا كه :

1 - اهل منطق ( ناطق را فى المثل ) ، فصل دانسته و بدين ترتيب از مفهوم ذات آن را مجرد كرده‌اند ، يعنى : شيئيت آن را حذف كرده‌اند .

2 - اهل لغت آن را به ( شىء ثبت له النطق ، تفسير نموده و مفهوم ذات را در آن داخل كرده‌اند ، پس معنايش مركب است .

بنابراين : اگر ناطق از نظر مناطقه بسيط باشد ، مستلزم اين نيست كه به نظر اهل لغت نيز بسيط باشد و درحالىكه ما اصوليين در نزاع مشتق ، با معناى منطقى آن كارى نداريم و بدنبال تعيين موضوع له لغوى مشتق ( ناطق ) هستيم . شما محقق شريف مشكلتان مربوط به ناطق منطقى است .

* مراد از « و فيه انّه من المقطوع انّ مثل النّاطق قد اعتبر . . . » چيست ؟

دفاع مرحوم آخوند از محقق شريف و پاسخ به اعتراض صاحب فصول است مبنى بر اينكه :

اين قابل قبول نيست كه اهل منطق ، در معناى ناطق تصرف كرده و قسمتى از معناى لغوى آن را حذف و سپس آن را به عنوان فصل انسان قرار داده است ، چرا كه بيان مزبور خلاف ظاهر است .

* از نظر جناب آخوند ظاهر كلام چيست ؟

اينست كه : ناطق ، با همان معناى لغويش در منطق به عنوان فصل انسان به كار رفته است .

يعنى منطق هيچ دخل و تصرّفى در معناى آن نكرده است .