كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٥

تشريح المسائل

پس : ناطق از دو امر مركب شده است : 1 - شىء ( يا ذات ) ، 2 - ناطقيّت .

خلاصه اينكه :

اين موصوف ( ذات ) و صفت ( ناطقيت ) ، دو چيز هستند كه در تعريف اخذ شده‌اند .

پس : باز هم امور در كار است و تعريف مشهور جامع افراد است .

* مراد از « انّ مفهوم المشتق على ما حقّقه المحقق الشريف . . . » چيست ؟

اينست كه : محقق شريف صاحب حاشيه بر شرح مطالع ، بر پاسخ شارح مطالع اعتراض كرده مىفرمايد :

معناى ناطق و ساير مشتقات بسيط است ، نه مركب و معناى ( ناطق ) شىء له النطق نيست .

به عبارت ديگر : شما كه ( شىء و ذات ) را در معناى مشتق اخذ مىكنيد مرادتان از شىء چيست ؟

- آيا مرادتان از شىء ، مفهوم شىء و يا شىء به حمل اولى ذاتى است ، كه همان معنا و مفهومى است كه از كلمهء شىء به ذهن مىآيد ؟

- آيا مرادتان از شىء ، مصداق شىء و يا شىء به حمل شايع است ، كه همان افراد خارجى شىء است از قبيل : حجر و شجر و انسان و فرس و . . . .

هريك از اين دو مرادتان باشد تالى فاسد دارد ، و لذا نمىتوان شىء را در معنا و مفهوم مشتق اخذ نمود .

* چرا ؟ زيرا :

اگر مفهوم ( شىء ) مرادتان باشد ، مستلزم اينست كه : عرض عام داخل در فصل شده و الانسان ناطق و امثال آن با مشكل روبرو شوند .

زيرا :

1 - ناطق ، فصل قريب و ذاتى انسان است .

2 - مفهوم شىء و يا ( شيئيت ) مثل : مفهوم ممكن ، از اعراض عامّه اشياء است و نه جزء ماهيت اشياء . و بر هر شىء مادى و مجردى اطلاق مىشود .

به عبارت ديگر ، هر موجود و يا هر ماهيتى داراى عنوان ( شىء ) است .

فى المثل : الانسان شىء ، الماء شىء ، الحجر شىء .

پس : شىء عرض عامى است كه بر تمام اشياء و ماهيات صدق مىكند ، بدون اينكه جزء ماهيتى باشد .