كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٨٤

تشريح المسائل

به عبارت ديگر :

ظاهر كلمهء ( امور ) در تعريف مشهور از فكر اينست كه : براى كشف مجهول چه تصورى و چه تصديقى بايد از دو امر يا بيشتر مدد گرفت ، و لذا امر واحد و يا مفرد كفايت نمىكند ، فى المثل :

1 - از صغراى تنها و يا كبراى تنها ، نمىتوان به نتيجه رسيد .

2 - از جنس تنها يا فصل تنها و يا عرض خاصّه نمىتوان مجهولى را معلوم كرد .

لكن به نظر ما لازم نيست كه براى معلوم كردن يك مجهول حد اقل دو امر را مرتب كنيم ، بلكه گاهى از يك امر نيز مجهول را كشف مىكنيم .

* دليل مستشكل بر اين مطلب چيست ؟

اينست كه :

1 - از جنس بعيد و فصل قريب و يا از فصل قريب تنها ، حد ناقص تشكيل شود . اولى مثل :

الانسان ، جوهر ناطق . دومى مثل : الانسان ، ناطق .

حال :

در اين تعاريف ، فصل تنها يك امر است و نه امور ، و لذا چون تعريف شما از فكر چنين تعريفى را دربر نمىگيرد ، جامع افراد نيست .

2 - از جنس بعيد و عرض خاصّه و يا از عرض خاصّهء تنها ، رسم ناقص تشكيل مىشود . اولى مثل : الانسان ، جوهر ضاحك . دومى مثل : الانسان ، ضاحك .

حال : در اينجا نيز ، تعريف به يك امر يعنى عرض خاصّه صورت گرفته است و نه به امور . پس باز هم تعريف شما از فكر جامع افراد نيست .

* جناب مستشكل تعريف شما از فكر چگونه است ؟

اينست كه : الفكر ترتيب امر او امور معلومه . . . الخ .

* جناب قطب الدين رازى شارح مطالع در رابطهء با اين مسئله چه فرموده ؟

از مشهور دفاع كرده و اشكال مزبور را به تعريف مشهور وارد نمىداند .

* دليل شارح مطالع چيست ؟

اينست كه : كلمهء فى المثل : ناطق به عنوان يك مشتق از نظر معنا مركب است .

به عبارت ديگر :

لفظ ( ناطق ) ، صورتا و على الظاهر يك امر است و لكن در واقع دو امر است . چرا كه ( ناطق ) ، يعنى : ذات له النطق و يا شىء له النطق .