كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٦

تشريح المسائل

اگر كسى مضروب و يا مقتول واقع شد ، عنوان مضروبيّت يا مقتوليّت منحصر به همان حال وقوع نمىباشد .

فى المثل : اگر كسى دو سال پيش هم مضروب واقع شده باشد ، امروز مىتوان اطلاق مضروب را حقيقة بر او اطلاق نمود ، درحالىكه سلب عنوان مذكور از او صحيح نمىباشد .

فى المثل : به كسى كه هفتهء پيش كسى را كشته ، امروز نمىتوان گفت كه او قاتل نيست .

بنابراين : عدم صحت سلب و يا صحت حمل ، دليل بر اينست كه : مشتق نسبت به منقضى عنه المبدا هم حقيقت است .

* قبل از بيان پاسخ و يا اشكال آخوند به دليل مذكور بفرماييد مبادى و مصادر مشتقات داراى چند معنا بوده و يا در چند معنا استعمال مىشوند ؟

داراى دو معنا بوده و يا در دو معنا استعمال مىشوند :

1 - معناى مصدرى و حدثى . 2 - معناى اسم مصدرى .

* مراد از معناى مصدرى و حدثى چيست ؟

فى المثل :

1 - ضرب كه ماده و مصدر ضارب و مضروب است فعلى است معين و حركتى است بخصوص كه فى المثل دست يا پا بالا رفته بر كسى وارد مىشود و چند لحظه بعد پايان مىپذيرد .

2 - و قتل به معناى كشتن كه ماده و مصدر قاتل و مقتول است ، كارى است مشخص كه بواسطهء پرتاب گلوله و يا . . . انجام مىپذيرد و بعد از چند لحظه پايان مىپذيرد .

* مراد از اسم مصدرى چيست ؟

همان نتيجه و اثر حاصل از مصدر است ، مثل : ( قتل ) كه به معناى نبود حيات است ، مسبّب از كشتن است و يا ( ضرب ) كه به معناى تألّم جسمانى است ، مسبب و در نتيجهء زدن به معناى مصدرى است .

نكته اينكه : اين معنا آنى و لحظه‌اى نبوده بلكه باقى و برقرار است .

* آيا اطلاق ( ضرب ) و ( قتل ) به اين معناى دوم حقيقى است ؟

خير ، مجازى و به علاقهء سبب و مسبب است .

* با توجه به اين مقدمه مراد از « و فيه : انّ عدم صحته فى مثلهما ، انّما هو لاجل انّه . . . » چيست ؟

اشكال جناب آخوند است به دليل مذكور از اعمىها مبنى بر اينكه :

اگر ملاحظه مىكنيد كه سلب مضروب يا مقتول از فرد منقضى عنه التلبس صحيح نمىباشد و بلكه برآن اطلاق مىشود ، بخاطر اينست كه از مبادى اين عناوين معناى دوم يعنى : اسم