كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٩

تشريح المسائل

تبيين صورت و حالت ديگرى از قضيهء سالبه است مبنى بر اينكه :

گاهى قيد را در ناحيهء موضوع يا مسلوب عنه ، اخذ مىكنيم درحالىكه مشتق ( محمول ) و حرف سلب مقيد نيستند . مثل : زيد ليس بضارب الآن .

1 - الآن ظرف براى ذات يعنى زيد است .

2 - معناى عبارت نيز اينست كه : زيد فى حال الانقضاء و يا زيد المنقضى عنه الضّرب ليس بضارب .

حال : آيا سالبهء مذكور صادق است يا كاذب ؟

قطعا خواهيد گفت صادق است ، چرا كه حكم نسبت به زمان حال انقضاء ( يعنى الآن ) و يا قيد منقضى عنه التلبس ، صادر شده است و اين سلب صحيح است .

يعنى : زيد ، الآن و در حال انقضاى ضرب از او ضارب نيست ، بلكه ديروز ضارب بوده است .

آيا صحت سلب در اين قضيهء سالبه دلالت بر مجازيت دارد يا نه ؟

بله ، زيرا اگر مشتق ( ضارب ) براى اعم وضع شده بود نمىبايد اين سلب صحيح باشد و حال آنكه صحتش مسلم و مفروغ عنه است .

به عبارت ديگر :

هر عام و مطلقى بر افراد خودش صدق مىكند .

مشتق حقيقت در اعم است و صادق بر افرادش مىباشد .

مشتق ( ضارب ) بر زيد كذايى صدق نكرد ، زيرا فى الحال ليس بضارب .

پس : زيد كذايى فردى از افراد مشتق ( محمول ) نيست .

در نتيجه : معلوم مىشود كه مشتق حقيقت در اعم نيست ، و لذا وضع براى اخص ثابت مىشود . و هو المطلوب .

* جمع‌بندى در اين فروض چيست ؟

چهار صورت براى قضيهء سالبهء مقيده تصوير شد كه در سه صورت آن ايراد مستشكل وارد نبود .

تنها در يك صورت كه قيد به ماده ضارب تعلق داشت اشكالش وارد بود كه آن‌هم جناب آخوند فرمود الزامى نداريم كه اين قيد را متعلق و مربوط به مسلوب بدانيم ، بلكه مىگوييم : قيد مزبور يا مربوط به موضوع است و يا حرف سلب .

* جهت اطلاع بفرماييد آيا تبادر و صحت سلب از امور برهانى هستند ؟