كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥٥

تشريح المسائل

2 - گاهى استعمالش در معنايى است كه هريك از مجاز و حقيقت در آن ممكن است ، مثل :

مورد بحث كه استعمال لفظ مشتق در حال انقضاء ، هم به نحو حقيقت ممكن است ، هم بطور مجاز .

حال :

لفظ در فرض اول بايد بر معناى مجازى حمل شود ، به خلاف فرض دوم كه با امكان حمل بر معناى حقيقى داعى بر اطلاق و استعمال مجازى نمىباشد .

* مراد از « افهم » در پايان متن چيست ؟

شايد اشاره به اينست كه :

در دوران امر بين حقيقت و مجاز كه اصالة الحقيقه تقدّم دارد . مربوط به جايى است كه مراد متكلم مشكوك است . لكن در جايى و يا موردى كه مراد متكلم واضح است ، حقيقت ، تقدمى بر مجاز ندارد .

تذكر :

مرحوم آخوند كه اطلاق مشتق را بر خصوص فرد تلبسى حقيقت و در فرد انقضايى مجاز مىدانستند سه دليل به نام‌هاى تبادر ، صحت سلب و ارتكاز تضاد ميان قائم و قاعد در اثبات آن اقامه نمودند كه هريك از اين سه دليل مورد مناقشه واقع شده و جناب آخوند به اين مناقشات پاسخ فرموده است .

* مقدمة بفرماييد اثبات و ايجاب بر چند نوع است ؟

دو نوع : 1 - اثبات اخص يا مقيد ، 2 - اثبات اعم يا مطلق .

* چه تفاوتى ميان اثبات اخصّ و مقيّد وجود دارد ؟

اثبات اخص به قول مناطقه است ، مثل : هذا انسان .

اثبات مقيّد به قول اصولىهاست ، مثل : رقبة مؤمنه .

* چه تفاوتى ميان اثبات اعم و مطلق وجود دارد ؟

اثبات اعم به قول منطقىهاست ، مثل : هذا حيوان .

اثبات مطلق به قول اصولىهاست ، مثل : رقبة .

* نفى و سلب بر چند نوع است ؟

بر دو نوع است :

1 - سلب اخصّ يا مقيّد ، مثل : هذا ليس با انسان و يا هذا ليس به انسان مسلم .