كفاية الأصول ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٢

تشريح المسائل

و اگر از مبدأ مشتق ، فعليت اراده شود ، مشتق ، در خصوص متلبس حقيقت و در غير آن مجاز است .

2 - عروض حالات مختلف بر مشتق است . فى المثل :

گاهى مشتق ، محكوم عليه واقع مىشود ، مثل : الضارب زيد .

و گاهى مشتق ، محكوم به واقع مىشود ، مثل : زيد ضارب .

يعنى :

- اگر مشتق ، محكوم به واقع شود ، در اين صورت در متلبس حقيقت است .

يعنى : ضارب به كسى حقيقتا اطلاق مىشود كه متلبس به ضرب باشد .

- اگر مشتق محكوم عليه واقع شود ، مثل : الضارب زيد ، در اين صورت مشتق در اعم از متلبس و منقضى حقيقت است ، مثل : السارق و السّارقة فاقطعوا . . . .

يعنى : اگر زيد ، ديروز متلبس به ضرب و يا سرقت بوده باشد ، امروز نيز مىتوان عنوان ضارب و يا سارق و سارقه را حقيقتا بر او اطلاق نمود .

* پس مراد از « و قد مرّت الاشارة الى انّه لا يوجب التفاوت فيما نحن بصدده . . . » چيست ؟

اينست كه : اين اختلاف سبب تفاوت و اختلاف در جهت مورد نظر ما نمىباشد . چرا كه بحث ما در هيئت مشتق است و نه مبدأ و مادهء آن .

* مختار جناب آخوند در بحث مشتق چيست ؟

اينست كه : مشتق در خصوص ما تلبس به المبدأ فى الحال حقيقت است و در ما نقضى عنه التلبس ، مجاز .

* دليل آخوند ( ره ) بر مدّعاى مدعى مزبور چيست ؟

1 - تبادر خصوص متلبس به مبدأ است ، چرا كه از مشتقات عند الاطلاق خصوص حال تلبس به ذهن تبادر مىكند ، نه حال انقضاء .

فى المثل :

1 - وقتى گفته مىشود : زيد ضارب ، آنچه به ذهن ما متبادر مىشود ، خصوص زيد ( يعنى :

ذاتى ) است كه در حال اسناد و اطلاق ، متلبس به مبدأ ضرب باشد و نه اعم از متلبس و منقضى .

* نكته :

وقتى گفته مىشود : كان حميد ضاربا امس ، آنچه به ذهن ما متبادر مىشود اينست كه : حميد